Archive for januari, 2014

jan
11
2014

Berlijnse notities: Wannsee-Konferenz

Veel Duitse namen hebben in Nederland een associatie met de oorlog. Ook in Duitsland zijn veel overblijfselen van de oorlog te vinden. Soms lijkt het erop dat de Duitsers met alle memorials over WO2 en de DDR-periode, publiekelijk schuld bekent voor de fouten die zijn gemaakt.

jan
10
2014

Berlijnse notities: de zevende dag

De eerste week zit erop, Sergio en ik zijn al zeven dagen in Berlijn. Het is omgevlogen, geen moment heb ik me verveeld. Berlijn is een grote stad, een stuk groter dan Leeuwarden. Telt de Friese Hofstad na de gemeentelijke herindeling zo’n honderdduizend inwoners, de stad Berlijn telt ruim 3,5 miljoen inwoners. De Duitse hoofdstad is een Duitse stadstaat, één van de deelstaten.

Het openbaar vervoer in Berlijn is meer dan prima. Bijna elke vijf minuten gaat er wel een U-bahn naar de desbetreffende bestemming. In de U-bahn vang je nauwelijks luidruchtige gesprekken op, kinderen eisen in het openbaar niet de aandacht op, muziek uit oordopjes hoor je niet, reizigers lezen vaak een krant of een boek. Hoe anders is het Nederlandse openbaar vervoer…

Bij de U-bahn heb je een aantal standaardzinnen. Zurückbleiben, bitte. Ausstieg rechts/links. Übergang zum Metrotram/Regionalverkehr. De U-bahn-en trekken snel op, en zijn met een paar minuten bij de volgende halte, waar weer snel wordt afgeremd. Het openbaar vervoer zit strak in elkaar.

Na een korte meeting op de Petersburger Strasse, zijn Yasin, Sergio en ik vanmiddag weer de stad in geweest. Eerst hebben we het gebouw gezien waar we maandag onze Sprachkurse beginnen; een week lang gaan we elke ochtend ons buigen over de Duitse taal. Daarna zijn we naar de Bernauer Strasse geweest.

Op de Bernauer Strasse is een Mauer Museum. Een gebouw, met een soort uitkijktoren. Als je deze toren beklimt, heb je uitzicht op een restant van de voormalige Mauer – de beide wanden. Want de Muur bestond uit twee muren, met daartussen een ‘niemandsland’, waar DDR-soldaten de wacht liepen. Hier, op de Bernauer Strasse, is dus een gedeelte van de originele Muur te zien.

Sowieso is langs de Bernauer Strasse veel te zien van de Muur – de Bernauer was West-Berlijn. Je ziet hier veel aandenken aan de scheidingslijn. Sommige zijwanden van huizen vormden onderdeel van de Muur. Bij de hoek van Bernauer Strasse/Ruppinger Strasse is op de zijkant van het huis de beroemde foto van de DDR-soldaat Conrad Schumann te zien, gemaakt door fotograaf Peter Leibing.

Ter voorbereiding op de week die ik met Journalistiek in Berlijn heb doorgebracht, zag ik een documentaire over Schumann. Uit die docu bleek dat Schumann in West-Berlijn niet helemaal in vrijheid leefde. Hij was als vrij Duits staatsburger doodsbang dat hij alsnog gepakt zou worden door de Stasi. En dat zijn vrienden en collega’s zouden boeten voor zijn sprong naar de vrijheid.

Triest. Spring je naar de vrijheid, leef je geestelijk alsnog in gevangenschap.

De eerste week Berlijn zit erop, we zitten op een kwart van onze buitenlandervaring. En het is waar: de tijd is omgevlogen. Gelukkig hebben we nog drie weken.

jan
09
2014

Berlijnse notities: Bonifatius en Olympia

Vandaag een vrije dag gehad. Geen meeting op de Petersburger Strasse, geen rondleiding door de stad met Yasin. Vandaag dus zelf in te delen. Dat betekent overigens niet dat ik niks heb gedaan.
Allereerst geskyped met het thuisfront. Het blijft een vreemd idee dat je enkele honderden kilometers van elkaar verwijderd bent, maar met elkaar kunt praten alsof je naast elkaar zit. Na deze digitale ontmoeting, vertrok ik naar de stad.

jan
08
2014

Berlijnse notities: Friedrichstrasse

Mitwoch, de eerste week wordt vandaag door de helft geknipt. Vanochtend waren Sergio en ik vrij; vanmiddag hadden we wederom een meeting op de Petersburger Strasse. Een korte ontmoeting, waar we weer wat info kregen over onze projecten. In mijn geval, qua praktische kant: ik haal informatie over het pand ‘92’ voor een deel uit het archief van het Friedrichshain-Kreuzberg-Museum (FH-XB-M). Die informatie hoef ik niet zelf op te zoeken, maar wordt voor me klaargelegd.

jan
07
2014

Berlijnse notities: Friedrichshain

Opnieuw een volledige dag in Berlijn achter de rug. Het zijn gelukkig geen volgepropte dagen, waarin we binnen 24 uur alle must-see’s hebben gezien. Het zijn ook geen dagen waarbij Sergio en ik, de twee ‘stagiaires’, op elkaars lip zitten. Onze gastgezinnen zitten te ver uit elkaar om veel samen op te trekken. Dat voorkomt dat we ons gaan ergeren aan elkaar.

Vanmiddag hadden we weer een ontmoeting in het gebouw van GEB, onze opdrachtgever in Berlijn. Mijn opdracht tijdens deze maand is om een artikel te schrijven over het pand waar GEB in is gehuisvest. Het gebouw aan de Petersburger Strasse is in het verleden een DDR-regeringsgebouw geweest – enkele van de toenmalige werknemers werken nu in het buurpand.

Met een aantal van deze oud-DDR’ers zal ik gaan spreken. Ik zal ze interviewen over hun werk en het gebouw. Morgen gaan Yasin, Sergio en ik tijdens onze cultuurtocht door de stad langs het museum, waar veel archiefmateriaal ligt van de wijk Friedrichshain. Uiteindelijk is het dus de bedoeling dat mijn artikel over dit gebouw geplaatst wordt in de Friedrichshainer Chronik.

Friedrichshain is een stadsdeel in Berlijn. Bijzonder is dat ik zes jaar geleden in dit stadsdeel was met Journalistiek. Arthur, onze mentor van GEB, vertelde in het kort iets over Berlijn. De Duitse hoofdstad telt 3,5 miljoen inwoners en 12 ‘bezirken’, wijken. Elke bezirk heeft een eigen regering, vergelijkbaar met de stadsdeelgemeenten in Nederland – maar met andere aantallen inwoners, uiteraard. En met een burgemeester als hoofd van elke wijk.

Friedrichshain is onderdeel van de bezirk Friedrichshain-Kreuzberg. Een opmerkelijke wijk, want Friedrichshain is Oost-Berlijn, Kreuzberg (het stadsgedeelte met een grote Turkse gemeenschap) is West-Berlijn. Daarmee is Friedrichshain-Kreuzberg de enige wijk met een voormalige Oost- en West-Berlijnse stadsdeel.

Na deze korte bijeenkomst, vertrokken Yasin, Sergio en ik opnieuw de stad in voor een culturele tour. Deze week, de Weihnachtsferien, gebruiken we om de stad te leren kennen. Voor zover dat mogelijk is in een redelijk korte tijd. We begonnen bij het Stasi-museum, het voormalige ministeriegebouw van Erich Mielke.

Daarna zijn we langs de East Side Galerie gelopen. Deze voormalige stukje Berlijnse Muur is door kunstenaars gebruikt als graffiti-ondergrond. Wat je ziet is onder meer de bekende Broederkus van Erich Honecker met Leonid Brezjnev, een beeldfragment van Pink Floyd’s The Wall (remember? Na Die Wende speelde Roger Waters deze rockopera integraal bij de Brandenburger Tor, met onder andere The Band) en een groet van vijf jongeren uit Dokkum, was getekend 25-10-’13.

Tot zover onze sightseeing van vandaag.

Berlijn is een nette stad. Op de straten is nauwelijks afval te vinden. Natuurlijk, Berlijn is geen steriele stad, en er liggen wel peuken op de grond. Maar er waaien geen plastic tassen over de straten, geen grote plakken kauwgom op de grond, geen platgetrapte sigarettenpakjes. En ik merk dat het invloed op me heeft: ik gooi mijn afval in de daarvoor bestemde oranje ijzeren bakken. Ik schaar het gemakshalve onder de Deutsche grundlichkeit.

Mijn derde volledige dag in Berlijn (en de vierde, als je de aankomstdag zaterdag ook meerekent). Langzaam maar zeker begin ik de stad te kennen, zowel qua plattegrond als qua manier van leven. Maar we zijn er nog maar net. Laten we niet te hard van stapel lopen.

jan
06
2014

Berlijnse notities: kick-off

De kop is er af, ik ben begonnen aan mijn buitenlandstage in Berlijn! Het weekend bestond uit acclimatiseren, maar vanaf vandaag is het werk dan daadwerkelijk van start gegaan. Vanmiddag hadden Sergio en ik de eerste meeting in het gebouw van GEB Berlin aan de Petersburger Strasse.

jan
05
2014

Berlijnse notities: Zondag in Berlijn

Mijn eerste zondag in Berlijn. Gisteren heb ik al wat huiswerk gedaan voor het bezoeken van een kerk. Belangrijkste vraag: waar is een Evangelische Kirche in de buurt van de Auguststrasse? Nou, niet heel ver weg, bleek tijdens mijn online zoektocht. In de Grosse Hamburger Strasse, een zijstraat van de Auguststrasse, zit de Sophienkirche. Overigens heet deze kerk officieel de Evangelische Kirchengemeinde am Weinberg.

jan
04
2014

Berlijn – 1

Mijn eerste Berlijnse notitie. Vandaag aangekomen in de Duitse hoofdstad. Na een lange reis van ruim zes en een half uur. Iets langer dan gepland, maar ‘op last van de politie’ had de trein die Sergio en mij van Almelo naar Berlijn reed, een half uur vertraging. Gelukkig werd die vertraging ingelopen door het snelle rijden tot een kwartier – maar toch.

jan
03
2014

Klein Orkest – Over de Muur

Oost-Berlijn, unter den Linden:
Er wandelen mensen langs vlaggen en vaandels.
Waar Lenin en Marx nog steeds op een voetstuk staan.

En iedereen werkt, hamers en sikkels,
Terwijl in parade-pas de wacht wordt gewisseld.
40 Jaar socialisme er is in die tijd veel bereikt…

Maar wat is nou die heilstaat,
Als er muren omheen staan?
Als je bang en voorzichtig met je mening moet omgaan?
Ach, wat is nou die heilstaat, zeg mij wat is ie waard,
Wanneer iemand die afwijkt voor gek wordt verklaard?

Ref.
En alleen de vogels vliegen van Oost- naar West-Berlijn.
Worden niet teruggefloten, ook niet neergeschoten.
Over de muur, over het IJzeren Gordijn,
Omdat ze soms in het westen soms ook in het oosten willen zijn.
Omdat ze soms in het westen soms ook in het oosten willen zijn.

West-Berlijn: de Kurfurstendamm!
Er wandelen mensen langs porno en peepshow.
Waar Mercedes en Cola, nog steeds op een voetstuk staan.

En de neonreclames, die glitterend lokken:
Kom dansen! Kom eten! Kom zuipen! Kom gokken!
Dat is nou 40 jaar vrijheid, er is in die tijd veel bereikt…

Maar wat is nou die vrijheid, zonder huis, zonder baan?
Zoveel Turken in Kreutzberg die amper kunnen bestaan.
Goed… je mag demonstreren, maar met je rug tegen de muur
En alleen als je geld hebt, dan is de vrijheid niet duur.

Ref.
En de vogels vliegen van West- naar Oost-Berlijn.
Worden niet teruggefloten, ook niet neergeschoten.
Over de muur, over het IJzeren Gordijn,
Omdat ze soms in het oosten soms ook in het westen willen zijn.
Omdat er brood ligt soms bij de Gedächtniskirche, soms op het Alexanderplein!

 

© Harrie Jekkers, 1984

jan
03
2014

Berlijn

Morgen is het zover, dan stap ik in de trein richting Berlijn. Ik stap op in Leeuwarden, stap over in Zwolle en Almelo, en reis vanaf dit Overijsselse stadje rechtstreeks naar de Duitse hoofdstad. Daar zit ik dan vier weken; zaterdag 1 februari leg ik dezelfde route af, maar dan in omgekeerde richting. En maak je geen illusies, ik laat mijn huis niet onbewoond achter.