Archive for juni, 2015

jun
01
2015

De onbekende profeet en de profeet Elia

In sommige Joodse gezinnen wordt altijd een bord extra gedekt voor tijdens het eten. Het zou namelijk kunnen gebeuren dat de onbekende profeet of de profeet Elia in eigen persoon tijdens etenstijd bij je aanklopt. Dan moet hij kunnen mee-eten.

Het idee dat de onbekende profeet of Elia er aan komt, is een Bijbels gegeven. Allereerst de onbekende profeet. Deze wordt door Mozes aangekondigd tijdens zijn afscheidsrede in Deuteronomium. In vers 15 van hoofdstuk 18 zegt Mozes: “Hij [God] zal in uw midden profeten laten opstaan, profeten zoals ik. Naar hen moet u luisteren.”

Mozes heeft het hier over het profetenambt, in het verlengde van zijn eigen taak, waarbij Gods woord moet worden overgebracht aan het volk. De uitdrukken ‘profeten zoals ik’ kan doen vermoeden dat bepaalde personen in de toekomst een bijzondere rol zullen spelen. Alles wijst erop dat men het van meet af aan zo heeft opgevat.

Aan het eind van Deuteronomium merkt de auteur op dat er in Israël geen profeet zoals Mozes is opgestaan met wie de HEER rechtstreeks sprak (Deut. 34: 10). Dat wekt de suggestie dat er in Israël niet snel een profeet als Mozes werd verwacht en dat er vanuit werd gegaan dat de profeten die na Mozes zouden opstaan, de taak die in hoofdstuk 18 staat vermeld, niet volledig zouden vervullen. Zo wachtten de Israëlieten in de nieuwtestamentische tijd nog steeds op de komst van die figuur die de rol van profeet zou vervullen als Mozes (zie Johannes 1: 21 en 6: 14).

In het Nieuwe Testament neemt Jezus die rol op zich (zie de toespraak van Petrus in Handelingen 3: 22ev). Hij is de profeet die het hele vroegere profetenambt samenvat en dat op twee manieren tot voltooiing brengt: door middel van zijn woord, dat de definitieve openbaring van de HEER brengt (Hebreeën 1: 1-2), en door middel van zijn werk, dat de profetieën van de profeten in het oude verbond in vervulling doet gaan. Maar hij is ook de profeet als Mozes op een unieke wijze en zelfs meer dan Mozes, omdat hij de middelaar is van een nieuw verbond (Hebreeën 3: 1-6).

En dan nog de terugkomst van de profeet Elia (Elia, Eliyahoe betekent ‘De HEER is mijn God’). Hij was profeet tijdens de regeerperiode van Achab en Izebel. Hij komt zomaar ten tonele in 1 Koningen 17 als ‘de Tsibiet Elia uit Gilead’; Elia komt uit het dorpje Tsibe in Gilead, ten oosten van de Jordaan. Hij kleedde zich in een haren mantel met een leren gordel om zijn middel. Ageerde tegen het koningspaar, won de weddenschap tussen zijn God en de priesters van de Baäl. Kende een depressieve periode bij de Horeb. En werd aan het einde van zijn leven door een vurige wagen en vurige paarden opgehaald door de hemel.

Zijn collega Maleachi profeteert in hoofdstuk 3 dat Elia in de eindtijd terug zal komen om de relatie tussen ouders en kinderen te herstellen. In deze profetie is een nieuwe Elia bedoeld, een profeet die een dienst zal verrichten die vergelijkbaar is met die van Elia. Het gaat stellig om de bode (aangekondigd in Maleachi 3: 1). Jezus verklaart dat deze profetie is vervuld door de komst van Johannes de Doper (Mattheüs 11: 13-14; 17: 10-13; Marcus 9: 11-13). Johannes de Doper heeft zijn dienst verricht ‘met de geest en kracht van Elia’ (Lucas 1: 17).

Toch identificeert Johannes de Doper zich niet met Elia of de onbekende profeet, als een ‘commissie van wijzen’ een onderzoek start naar Johannes’ identiteit. Sterker nog, Johannes ontkent dat hij de onbekende profeet of Elia is (ondanks de gemeenschappelijke sobere leefwijze tussen Elia en Johannes), hij ziet zichzelf slechts als een stem die de weg bereidt voor de Heer (een profetie uit Jesaja 40: 3). Het is de bescheidenheid van Johannes, dat hij zichzelf niet als de vervulling ziet van een profetie.

Toch had hij kunnen zeggen dat hij inderdaad Elia is – misschien niet de profeet, maar wel de aangekondigde terugkeer (of ‘incarnatie’) van de wonderlijke man uit Tsibe. De engel Gabriël kondigt aan Johannes’ vader Zacharias de geboorte aan en haalt twee Bijbelse beelden naar voren. Allereerst het beeld van een bode. Johannes heeft als taak om de leden van Gods volk tot inkeer te laten komen, wat betreft hun relatie met de Heer en hun onderlinge verhoudingen.

Ook geeft Gabriël de vergelijking met Elia, waarmee Johannes een bijzondere profeet zal zijn. Zijn kracht zal niet in wonderen, maar in zijn profetische boodschap tot uiting komen (zie Maleachi 2: 6). Wat betreft de term ‘hun kinderen’, daarmee doelt de engel dat Johannes is geroepen om de overgang van het oude verbond naar het nieuwe verbond voor te bereiden.

Johannes de Doper zegt zelf dat hij niet de Elia is zoals de Joden die voor ogen hadden, maar Jezus bevestigt later dat Johannes de profetie van Maleachi 3 heeft vervuld, waarbij we Elia moeten beschouwen als de voorafschaduwing of de aankondiging van Johannes de Doper (zie Mattheüs 11: 14 en 17:10-13).

Kortom, de komst van de onbekende profeet en de terugkomst van de profeet Elia zijn geen foute beelden. Om voor deze profeten een bord klaar te zetten, is een mooi gebaar van gastvrijheid. Maar beide personen zijn reeds geweest. De onbekende profeet kende zijn komst in de figuur van Jezus Christus, Elia kwam terug als Johannes de Doper (ondanks zijn bescheiden ontkenning).

(Deze gedachten komen onder meer uit de Studiebijbel In Perspectief, de NBV Studiebijbel, de NBV Jongerenbijbel en de HSV Jongerenbijbel).