sep
25
2016

Boek: Bas van Gelder – Nachtboek van een kerkuil

Author // frits_tromp1
Posted in // Ds. van Zanten, JournalistFrits

20140917-nachtboek-van-een-kerkuil-bas-van-gelder

In 1940 werd de pas afgestudeerde theoloog Bas van Gelder gemeentepredikant in Jorwert. Een Leidse student die in een Fries dorp terecht komt, aan het begin van de Tweede Wereldoorlog: Van Gelder besefte dat de aanschaf van een ‘dagboek’ wel eens interessant zou kunnen zijn. Na vijf jaar heeft de predikant een indrukwekkende kroniek geschreven, van zijn eerste gemeente – een dominee in oorlogstijd.
Het was niet de bedoeling dat dit nachtboek – Van Gelder maakte zijn notities vaak vlak voor het slapen gaan – gepubliceerd zou worden. Vandaar dat in dit document humain aantekeningen voorkomen over mooie meisjes en vrouwen in het dorp. Maar ook over geloofstwijfel, waar de hervormde voorganger aan lijdt.
Nachtboek Van Een Kerkuil vertelt over een dominee, die gaandeweg betrokken raakt bij het verzet. Van Gelder gebruikt daarom in zijn boek verschillende pseudoniemen. Zichzelf noemt hij Boudewijn Gardenier, het dorp Jorwert heet Lytsewier. De dorpelingen gaan schuil onder diverse namen, om zo te voorkomen dat de hoofdrolspelers al te gemakkelijk herkenbaar worden voor de buitenwereld. Oké, één naam is dan wel helder: de mooie Marijke Pollema, die De Gelder aan zijn moeder doet denken (maar ook geheel andere gevoelens laat voelen), is de nog steeds in Jorwert wonende Gais Meinsma-Greydanus.
Voor zijn anti-Duitse houding, wordt Van Gelder opgepakt en in Leeuwarden vastgehouden. Desondanks wordt hij na een aantal maanden vrijgelaten, mede op voorspraak van verschillende dorpsgenoten. Deze mede-Jorwerters gebruiken hun NSB-lidmaatschap om hun dominee vrij te krijgen. Mede door deze aantekeningen, plaatst de predikant goed en fout in juiste verhoudingen: niemand is volledig goed of volledig fout. Tussen goed en fout zitten duizenden gradaties, schrijft hij.
Om nog extra te onderstrepen, Van Gelder is trouw aan zijn eerste kudde. Hoewel regelmatig een beroep op de jonge dominee wordt gedaan om te verhuizen, weigert Van Gelder Jorwert te verlaten zolang het oorlog is. Pas ná de bevrijding, neemt hij een beroep van Zandekerke aan. Toen Van Gelder in 1993 was overleden, werd hij begraven in Jorwert, zijn eerste gemeente.
De dagboekaantekeningen verschenen in 1990 voor het eerst, in een eigen uitgave. Voor de derde druk van dit boek, dat in 2015 voor het eerst bij een grote uitgeverij (de Friese Pers Boekerij) werd uitgegeven, verzorgde ds. Hinne Wagenaar een inleiding. Wagenaar is pionierspredikant van Nijkleaster, een nieuwe gemeente in Jorwert. Schrijver Geert Mak (“Hoe God verdween uit Jorwerd”) leverde het voorwoord.

N.a.v.: Bas Van Gelder – Nachtboek van een kerkuil, uitgeverij Friese Pers Boekerij, derde druk 2015

Tags // , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Trackback from your site.

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.