jul
26
2018

Kohelet

Author // frits_tromp1
Posted in // Ds. van Zanten

Elk jaar tijdens mijn evangelisatieweek lees ik het Bijbelboek Prediker. Het boek Prediker is onderdeel van de Tenach en het Oude Testament. De Hebreeuwse naam luidt Kohelet (of Koheles), in de Griekse Septuaginta heet het boek èkklesiastés, en in de Latijnse Vulgata Concionator. Laatstgenoemde twee zijn vertalingen van de eerste en betekenen alle ‘prediker’. In rooms-katholieke Bijbeluitgaven wordt het boek ook wel Ecclesiastes genoemd, een Latijnse transcriptie van het Griekse èkklesiastés.
Prediker behoort tot de wijsheidsliteratuur, samen met Spreuken, Job, een handvol van de Psalmen en de deuterocanonieke boeken De wijsheid van Jezus Sirach (die ook uit Prediker citeert), Wijsheid en een deel van Baruch.
In de Tenach maakt Prediker onderdeel uit van de Geschriften (Ketoeviem) en daarbinnen van de zogeheten feestrollen, de Megillot. De megillot (enkelvoud megilla) zijn de vijf rollen aan het einde van het Tenachgedeelte Geschriften (Ketoewiem). Ze worden op enkele joodse feest- gedenkdagen in de synagoge gelezen. Prediker wordt gelezen tijdens Soekot, het Loofhuttenfeest.
Het centrale thema van het boek is Vanitas, de lucht en leegte. Oudere vertalingen, zoals de Statenvertaling en de NBG 1951 gaven het bekende ijdelheid der ijdelheden, ijdel betekent hier dus ijl en niet verwaand. Het gebruik van dit woord ‘ijdel’ was een poging om het Hebreeuwse ‘hevel’ te vertalen. Het heeft hier de betekenis ijl. Het woord ‘hevel’ komt maar weinig voor in de Hebreeuwse Bijbel: ongeveer zeventig maal, waarvan achtendertig keer in Qohelet. Het is tevens de Hebreeuwse naam van het personage uit Genesis 4 dat wij als Abel kennen. Letterlijk betekent het ‘damp’ of ‘wind’ (cf. Js 57,13), dit slaat op de vluchtigheid van de wereld, in Prediker vaak gebruikt in combinatie met het woord ‘leegte’.
Qohelet gebruikt het woord ‘ijdel’ om aan te duiden dat de wereld onzinnig in elkaar steekt: de wereld tart alle redelijkheid. De wijsheid slaagt er niet in om de wereld inzichtelijk te maken: hoe meer inzicht een mens nastreeft, hoe meer hij ervan overtuigd raakt dat de wereld absurd is. Toch zijn er bepaalde ervaringen die wel zinvol kunnen zijn. In liefde, werk en intellect kan de mens voldoening vinden, zodat zijn bestaan niet volledig zinloos is. Een ander refrein is onder de zon. De mens leeft maar in een beperkt deel van het universum.
Misschien vanwege het feit dat God er nauwelijks in voorkomt, is het boek Prediker ook onder niet-christenen tamelijk populair. Uitdrukkingen als alles is ijdelheid en er is niets nieuws onder de zon worden in brede kring gebezigd. Ook via de profane literatuur vonden de teksten uit Prediker een breder publiek.
In Titaantjes van Nescio wordt Prediker genoemd: “Bekker las uit Dante voor, de Prediker en ’t Hooglied en ’t boek Job kende-n-i uit z’n hoofd. ’t Was heel indrukwekkend.”
De titel van de roman The Sun Also Rises van Ernest Hemingway komt uit Prediker:
“What profit hath a man of all his labour which he taketh under the sun? One generation passeth away, and another generation cometh: but the earth abideth for ever. The sun also ariseth, and the sun goeth down, and hasteth to his place where he arose.”
In het wielergedicht Mont Ventoux van Jan Kal wordt Prediker 1:8 aangehaald: Alles is onuitsprekelijk vermoeiend.
Ik kijk er weer naar uit, om komende zomer Prediker door te nemen.

Tags // , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Trackback from your site.

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.