mrt
06
2019

Nyckle Haisma

Author // frits_tromp1
Posted in // Modern Times

Voor een afspraak moest ik naar de Nyckle Haismawei in Leeuwarden. Het feit dat deze straat in het Literair Labyrint ligt, betekent al dat het om een schrijver moet gaan. Of een schrijfster, is mijn eerste indruk. Ik heb namelijk het vermoeden dat Nyckle een Friese variant is van Nienke of Nynke.
Niets blijkt minder waar. In Leeuwarder Straatnamen van stadschroniqueur Henk Oly lees ik: Nicolaas Jacobs Haisma (Ee 1907 – Tjilatjap 1943) was onderwijzer, romanschrijver en dichter. In 1948 is hem postuum de Gysbert Japicxprijs toegekend.
Ee is een terpdorp ten oosten van Dokkum. Tjilatjap was een slaperig provinciestadje dat slechts bestaansrecht ontleende aan zijn strategische ligging aan de mond van de kali Donan. Cilacap (Tjilatjap, Chilachap of Chilatjap) is een regentschap (Indonesisch Kapupatan) in het zuidwestelijke deel van Midden-Java provincie, in Indonesië. De hoofdstad is Cilacap. Tot zover de topografie.
Een mannelijke schrijver dus. Reden genoeg om Querido’s letterkundige reisgids van Nederland van Willem van Toorn nog eens op na te slaan. Wellicht dat Haisma ook bij in deze gids is opgenomen. Warempel, bij het lemma Oostrum (Eastrum) staat te lezen dat dit ‘wordt genoemd als de geboorteplaats van de Friese schrijver Nyckle J. Haisma (1907 – concentratiekamp Tjilatjap, 1943), maar zijn wieg stond aan de Achterwei nr. 4 tussen Ee en Oostrum. Aan de Bijkoersreed onder Oostrum valt zijn bekende tweelingroman Paad oer’t Hiem/Paad nei eigen hoarnleger (1937-1940) te lokaliseren, die hij schreef in Indonesië, waar hij bij het onderwijs werkzaam was en waar hij stierf als slachtoffer van de Japanse bezetting. Oostrum is de woonplaats van de schrijfster H. Heeringa-Seepma (Ternaard, 1919),” vermeldt Freark Dam voor de volledigheid over dit Friese dorp.
De online encyclopedie Wikipedia meldt: Haisma bezocht de ulo en volgde daarna de opleiding tot onderwijzer aan de Christelijke Kweekschool in Dokkum. Geld voor het halen van een hoofdakte was er echter niet. Hij vroeg daarom een studiebeurs aan. Die werd hem toegekend, met de verplichting daarna als leerkracht naar Nederlands-Indië te gaan. Al in zijn studietijd toonde hij belangstelling voor de Friese taal en de verspreiding daarvan. Hij haalde een onderwijsbevoegdheid Fries bij de door de dichter Douwe Kalma opgerichte Algemiene Fryske Underrjocht Kommisje. Eenmaal in Indië werd hij leraar aan een ulo in Tjirebon op Java. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en bij het toenemen van de Japanse dreiging tegen de Nederlandse kolonie, werd Haisma lid van de Landstorm. Toen Nederland na de Japanse inval gecapituleerd had, in maart 1942, werd Haisma geïnterneerd. Hij kwam eerst in een krijgsgevangenkamp in Bandoeng en daarna in Tjilatjap. Hier stierf hij aan de gevolgen van difterie. Hij werd uiteindelijk begraven op de in 1949 ingewijde Erebegraafplaats Leuwigajah.
Het ereveld is geplaatst op een braakliggend terrein achter de gemeentelijke begraafplaats. Tijdens de bezettingsjaren werd dit terrein gebruikt door de Japanse soldaten om de gesneuvelde soldaten en gevangenen uit de nabijgelegen interneringskampen te begraven. Pas na de oorlog is er een begraafplaats van gemaakt, dit heeft vele herbegrafenissen tot gevolg gehad. Pas op 20 december 1949 heeft de Nederlandse overheid deze begraafplaats aangemerkt als ereveld.
Ergo, terecht dus dat Nyckle Haisma een straat heeft gekregen. Op zijn minst een straat.

Tags // , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Trackback from your site.

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.