aug
25
2014

David Van Reybrouck over Tsjêbbe Hettinga

LEEUWARDEN – In de laatste Zomergasten-aflevering van dit seizoen prees de Vlaamse schrijver David van Reybrouck de Friese dichter Tsjêbbe Hettinga, van wie hij verschillende gedichten vertaalde naar het Nederlands. Bij de herdenkingsdienst voor Hettinga in 2013 sprak Van Reybrouck een herdenkingsrede uit. Zijn centrale stelling: Hettinga was een kosmopoliet die niet neerkeek op de keuterboer.

Door David van Reybrouck

“Laat de poëzie een troost zijn”, opperde iemand vorige week. We hebben het allemaal geprobeerd de afgelopen dagen. Maar troost? De verzen van de grote Tsjêbbe Hettinga kronkelen juist van de levenslust, de zinnelijkheid, de kleuren en de kalveren. Ik werd er alvast alleen maar verdrietiger om.

En toch zou het Tsjêbbe onrecht aandoen om hem louter als vitalistische, Friese Heimatdichter te typeren. Veulens en vaarzen genoeg in zijn oeuvre, daar niet van, maar er was ook plaats voor tweetakt, beatniks en pin-ups. Al op de cover van zijn eerste bundel, het in eigen beheer uitgegeven ‘Yn dit lân’ uit 1973, prijkte een Afrikaans masker, getekend door zijn vriend en klasgenoot Jelle Kaspersma. Dit lânwas altijd meer dan Fryslân. Tsjêbbe dichtte over de kusten van Griekenland en de kerken van Barcelona, over New Yorkse nachten en Caraïbische luchten.

Tsjêbbe was een man van de wereld, een kosmopoliet die niet neerkeek op de keuterboer. De klei was hem net zo dierbaar als de albatros. Er school veel jazz in het Wad. Wie hem zijn epische verzen zag voordragen was diep onder de indruk. Hij speelde saxofoon op de taal, zijn verzen rolden op de golven van zijn adem, elk gedicht was een branding van verlangen.

Zijn vlezige, gespierde verzen maakten hem verwant aan de landelijke, hitsige poëzie van Hugo Claus, Ter Balkt en Lucebert. Maar doen net zo goed denken aan Walt Whitman, Dylan Thomas, Breyten Breytenbach of aan de Caraïbische Nobelprijswinnaar Derek Walcott. Diezelfde volvette beeldtaal, diezelfde kleurenpracht. Want niemand in de Lage Landen heeft zo intens over kleuren gedicht als hij die ze enkel nog herinnerde.

Je kan Tsjêbbes werk op twee manieren lezen: snel en traag. Beide zijn goed, zolang je maar geen sleutel op de deur zoekt: er is geen sleutel, en eigenlijk ook geen deur. Er is enkel een duinpan. Ga er rustig in liggen en luister, luister naar de zee, het helmgras en de strandplevieren. Lees het dan opnieuw, traag nu. De woordenkolk ontrafelt zich tot heel scherpe, filmische beelden.

Doordat ik enkele van zijn gedichten vertaald heb leerde ik hoe concreet en tastbaar zijn werk was. Tsjêbbe was geen hermetische dichter. Weet je wie een hermetische dichter is? Tsjêbbes kat. Toen ik voor het eerst aan een vertaling werkte, zag ik dat Tsjêbbe op zijn laptop werkte met een oortje in. Hij hoorde hoe een digitale damesstem las wat er stond. Weliswaar op zijn Hollands, Friese spraaksoftware bestond nog niet. Plots stak de kat de keukentafel over. Op weg naar de vensterbank liep-ie parmantig over het toetsenbord. Tsjêbbe had het niet gemerkt. Meteen daarna kraakte het oortje iets langgerekts en vervaarlijks vol medeklinkers. Tsjetsjeens oorlogsgereutel. “Wat staat hier nou toch?” riep Tsjêbbe uit, bezorgd over zoveel experimentele poëzie.

In zijn brieven was Tsjêbbe overigens wel een aanhanger van het principe: waarom het eenvoudig maken als moeilijk ook gaat. ‘Sorry voor een laat antwoord’ werd bij hem:

“Onder het ijzingwekkende zwiepen der maartse staarten van winters piepend Friesland heb ik jou, die al even kleurrijk was geworden als je bladgroen Brussel, laten ondersneeuwen ergens onvindbaar op de papierwitte Poolse tot directe sneeuwblindheid leidende ijsvlakten van deze niet vlakker denkbare deelstaat.(…) Kortom, in al mijn niet opgedoken witheid voel ik me als de verschrikkelijke sneeuwman die zijn schaatsen heeft vergeten aan het gehakte wak waaraan de Innowyt zit te vissen.”

Hoort u ook zijn stem die weer eens smakelijk vertelt? Schrijven was voor hem: peuzelen aan de vette varkensribbetjes van de taal.

Heel uniek was zijn manier om afscheid te nemen onderaan een mail. Zijn slotzinnen waren een meteorologische dienst op zich.

“Met naar natuurijs hunkerende warme Friese groet” was nog vrij sober. Hoe langer ik hem kende, hoe woester de afsluiting: “Met vriendelijke groet uit een dit jaar voor de tweede maal met kwakende kikkers voorjaar vierend de laatste kieviten uitzwaaiend Friese.”

Afscheid nemen. Tsjêbbe deed het in stijl, met die enthousiaste gretigheid die hem zo eigen was, genereus en warm en groots. Ne schone mens, zeggen ze in Vlaanderen. Zo schoon dat ge er af en toe van moet janken. Zoals toen hij schreef: “Met hartelijke groet uit het zich aan nachtelijke beelden van regen en wind weemoed en vriendschap overgevende Friese. ”

Zo schoon dat ge er af en toe moet van janken. Janken van droefenis, natuurlijk, maar ook van dankbaarheid omdat zo’n schone mens uw levenspad heeft gekruist.

Afscheid nemen. Moge rust ook jou deel zijn om te kunnen geven. En dank je, Tsjêbbe. Dank je.

Bron: LC.nl

aug
24
2014

Harold S. Kushner – Als ‘t kwaad goede mensen treft

sVnjbosDWi5P7hmAMrUb

Harold Kushner (1935) is een gepensioneerd Amerikaans rabbijn. Nadat zijn zoon Aäron op 14-jarige leeftijd overleed aan progeria, werd Kushner gedwongen om opnieuw na te denken over het kwaad in de wereld. Het sterven van de kleine Kushner zette het goed-kwaad-beeld van pa totaal op zijn kop.

De rabbijn leefde tot aan Aärons dood met het idee dat de God van de Thora de Almachtige was. De Eeuwige heeft alles in Zijn hand, wat er gebeurt komt uit Zijn hand. Maar het bericht van progeria tastte dat Godsbeeld aan. Want Kushner, een eerlijk man naar eigen zeggen, trof geen enkel blaam. Waarom moest hij en zijn gezin zo lijden onder de agressieve ziekte van zijn zoon?

Kusher was een goed mens, zijn vrouw evenzo, en zijn kinderen was niets te verwijten. Waarom trof hem dan toch dit kwaad? Na een analyse van onder meer het boek Job en de evolutie-leer, concludeert de Joodse leider dat het God allemaal uit de hand is gelopen. God is geen almachtige, want als Hij dat wel was geweest, strafte Hij niet goede mensen met kwaad.

‘Almachtig’ betekent dat God ook het kwaad zou willen en zou toekennen aan de mens, en dat kan niet de bedoeling zijn. Nee, God is de God die naast mensen komt staan en ze ondersteunen en kracht geven. Ingrijpen kan Hij niet, want in dat geval had Hij natuurlijk voorkomen dat goede mensen werden gestraft.

Dit vind ik een triest beeld. Er is totaal geen hoop voor de Joodse leraar. Geen uitzicht dat er uiteindelijk definitief wordt ingegrepen door de Voorzienige. Niet het vertrouwen dat er niets buiten Gods wil omgaat – wat nog iets anders is dan dat Hij ook het kwade aan de mensheid toekent. Je zou wensen dat Kushner weer op zijn oude denkbeelden terugkomt.

N.a.v. Harold S. Kushner – Als ‘t kwaad goede mensen treft, uitgeverij Ten Have Baarn, derde druk 1984

aug
23
2014

Wapenstilstand

Angela Merkel heeft in Kiev gepleit voor een wapenstilstand tussen de strijdende partijen in Oost-Oekraïne. Groot nieuws, natuurlijk. Want als de Duitse bondskanselier zich ermee bemoeit, is het nieuws van belang.

Maar wat voor nieuws is dit? Wat had ‘Angie’ dan moeten zeggen? Dat ze juist blij is dat er weer wordt gevochten in de voormalige USSR? Tuurlijk niet. Het is in feite on-nieuws. Laten we hopen dat de stille diplomatie het wint van hijgerigheid en wapengekletter.

aug
22
2014

Verzamelaar

Mannen zijn verzamelaars. Tenminste, dat is dat de biologen ons willen laten geloven. Een erfenis uit de tijd dat we nog op jacht gingen naar eten. Wat we hadden veroverd, wilden we bewaren voor schaarse tijden. Bewaren. Verzamelen.

Of die argumentatie klopt – die van de historische erfenis –, dat weet ik niet. Maar dat beeld van een verzamelaar herken ik wel een beetje. Dan niet in de zin van eten en drinken bijeen schrapen, maar wel het bewaren en zoeken van bepaalde dingen.

In mijn geval gaat het dan om boeken.

Of prozaïscher gezegd: het verzamelen van letters.

Ik heb wel een bepaalde voorkeur voor mijn boekenverzameling. Zoals boeken over Anne Frank, het Joodse meisje dat haar dagboek schreef in het Achterhuis. Boeken over Bob Dylan, zijn liedteksten, interpretaties en biografieën. De boeken van Nico Dijkshoorn, zijn column- en verhalenbundels, zijn romans, zijn zinnen. De (postume) verhalenbundels van wijlen Martin Bril, zijn scherpzinnige observaties, de verhalen van een chroniqueur. Bijbels, verschillende Bijbelvertalingen, Studiebijbels, Bijbeluitgaven, heruitgaven.

Dat soort dingen.

En waarom? Om één reden: om de zinnen in mij op te nemen.

Immers, niets is mooier dan de wereld te vereenvoudigen. In een zin.

aug
21
2014

Martin Bril

Het is een afwijking van me. En ook niet te verklaren. Maar ik ben een groot fan van wijlen Martin Bril. Bij zijn leven was ik net te jong om hem (bijna) dagelijks te lezen in de Volkskrant. Maar nu hij niet meer onder ons is, worden zijn columns gebundeld en vinden die boeken gretig aftrek.

Dat Bril een goed postuum product is geworden, is wel duidelijk na al die verhalenbundels. En ik moet zeggen dat ik één van die postume Bril-lezers ben geworden. Ik ben een groot liefhebber van zijn columns. Onlangs kocht ik een Literair Juweeltje met columns van hem, getiteld ‘Onvergetelijke woorden’.

Geestig. Scherp. Details. Dat zijn zomaar wat woorden die passen bij de Bril-columns. Het gaat om een heruitgave van een eerdere bundeling van ‘s mans verhalen. Eerder verscheen ‘Onvergetelijke woorden’ als ‘Stadsogen’ – en dan als deel van ‘Amsterdamse Miniaturen’.

Columns waren het over Amsterdam, de stad waar Bril woonde en zijn eerste verhalen schreef voor de stadskrant Het Parool. Typisch Bril om je eigen producten te recyclen.

Enfin.

aug
20
2014

Nico Dijkshoorn naar 058-literatuurnacht

LEEUWARDEN – Snackbuffet Het Vliet in Leeuwarden is op 3 oktober het decor van een ware literatuurnacht. Peter Buwalda, Nico Dijkshoorn en Sylvia Witteman lezen er voor.

Dat doen ze terwijl de snackbar open blijft en stappers na een nacht uit nog even een vette bek komen halen. “Het kan best dat je tussen het voorlezen door ‘twee patat met, drie berenhappen en een frikandel speciaal’ wordt omgeroepen”, zegt Jacco de Boer, de stadsproducer die ook eigen werk brengt.

Woensdagmiddag kondigde hij in gezelschap van cultuurwethouder Sjoerd Feitsma (PvdA) het festival op locatie aan, onder het genot van een broodje kroket.

Bron: Leeuwarder Courant

aug
19
2014

John Deacon jarig

Vandaag viert John Deacon zijn 63e verjaardag. De ‘stille Queen’ was een kwart eeuw lang de bassist van de Britse rockgroep. Hoewel Deacon het jongste bandlid was, is hij wel de eerste van de vier mannen die vrijwillig de groep verliet. De dood van frontman Freddie Mercury heeft Deacon nog steeds niet verwerkt; een nieuwe tijdelijke leadzanger is volgens de bassist geen optie, omdat Mercury onvervangbaar zou zijn.

Eind jaren zestig vormden de natuurkunde-student Brian May (gitaar) en student Tandheelkunde Roger Taylor (drums) een bandje, Smile. Zij werden aangevuld door bassist/zanger Tim Staffel. Zij kwamen in contact met de artistiekeling Freddie Mercury, die besloot zanger te worden van dit bandje. Staffel maakte plaats, waarna de band een doorstart maakte onder de naam ‘Queen’. Het enige probleem was dat Queen nog een bassist nog had.

Het kostte enige moeite om een vaste vierde bandlid te krijgen. Na zo’n zes of zeven tijdelijke basgitaristen, viel de keuze op de jonge student Natuurkunde en Elektrotechniek, John Deacon. Tijdens een auditie speelde Deacon een zelfbedachte en ingewikkelde baslijn van naar verluidt een uur.

De jongen, duidelijk de jongste van het kwartet, mocht blijven. Deacon zelf was minder zeker van een goede inkomstenbron van Queen, en bleef werkzaam als docent op een middelbare school. Een passie was de band voor Deacon nog niet – pas na drie albums (en voor het album Sheer Heart Attack) begon de schuchtere muzikant ook eigen liedjes te schrijven.

Een groot mankement bij het liedjesschrijven was Deacons gebrek aan zangtalent. Zingen was niet aan hem besteed: de harmonieuze koorzang in de Queen-songs werden gedaan zonder de bassist, en ook bij live-optredens zong Deacon niet – hoewel hij wel een eigen microfoon had, waarin hij ‘zong': of hij playbackte of zijn versterker stond zacht danwel uit.

Desondanks was ‘de stille’ verantwoordelijk voor een groot aantal hits van Queen. Wat te denken van ‘Another one bites the dust’ (in Amerika een grotere hit dan Bohemian Rhapsody), ‘You’re my best friend’ en ‘I want to break free’. Ook is “Deaky” mede-verantwoordelijk voor de specifieke klank van Queen: als elektricien bouwde Deacon zijn eigen basversterker, de Deacy Amp, waar gitarist May zijn Red Special in heeft geplugd.

Na het overlijden van Mercury, trad Queen nauwelijks in de openbaarheid. Wel kwam er het herdenkingsconcert in 1992, volgde in 1995 het “postume” album Made In Heaven en verscheen twee jaar later de eerste post-Mercury-singel ‘No-one but you (Only the good die young)’. Deze singel was de laatste waar Deacon zijn medewerking aan gaf: Mercury was onvervangbaar, en dus was Queen een “afgeronde band”. Samenwerkingen met onder meer de boyband 5ive en zanger Robbie Williams zag Deacon niet zitten; de rockmusical ‘We Will Rock You’ keurde hij wel weer goed.

Deacon, de ‘stille Queen’. Nog steeds de stille. Wat we van hem weten, wordt en passant meegedeeld door May en Taylor. Deacon leidt een teruggetrokken bestaan en houdt zich vooral bezig met golfen en websites bouwen.

Het is hem gegund.

aug
18
2014

Gereformeerde school populair in stad

LEEUWARDEN – Een gloednieuw gebouw én alweer meer leerlingen. De gereformeerde basisschool in Leeuwarden, Princenhof, start vandaag feestelijk. Scholenkoepel Noorderbasis heeft de wind mee.

Meer leerlingen, zo gaat dat meer bij de scholen van Noorderbasis. Dat is de koepel met zeventien basisscholen in Friesland, Groningen en Drenthe. Toch is het niet louter hosanna. De krimp treft wel de gereformeerde dorpsscholen. Zo sloot Noorderbasis scholen in Haulerwijk en Blije, omdat ze anders vandaag zouden starten met minder dan 23 leerlingen. Maar in grotere plaatsen groeien de gereformeerde scholen. Ook de scholen van Gomarus, in het voortgezet onderwijs, hebben de wind mee.

Bron: LC.nl

aug
17
2014

Dijkshoorn-foto

Nico Dijkshoorn twittert. En hij twittert zoals hij praat: onnavolgbaar, maar altijd scherp. Onlangs zag ik zijn account weer. Het is best interessant om zo af en toe naar de profielen te kijken van je sociale vrienden. Al was het maar uit pure interesse wie jij volgt en door wie jij gevolgd wordt.

Toen ik de foto van Dijkshoorn zag, schrok ik een klein beetje. Het was net of ik wijlen Martin Bril zag. Gelukkig was die schrik maar voor even: die oogopslag van de man was toch anders dan Bril. Maar toch, de gelijkenis tussen de twee mannen is er wel. Niet helemaal qua uiterlijk – misschien is hun fysieke voorkomen wel het minste wat ze delen.

Ik vind dat Dijkshoorn met recht de opvolger genoemd mag worden van Bril: allebei schrijven ze voor de Volkskrant. Voor hun beiden staat de liefde voor de taal voorop. Ze hebben een bijzondere neus voor muziek. Een oog voor detail.

Eén-op-één kun je ze niet vergelijken. Dijkshoorn is geen Bril, en Bril geen Dijkshoorn. Het zijn uiteraard twee verschillende schrijvers. Maar toch, je laten inspireren door een collega betekent ook niet dat je de ander imiteert.

Nico Dijkshoorn met een geheel eigen Bril. Mooi.

008klein

aug
17
2014

Ex Dutroux uit klooster

MALONNE – Michelle Martin, ex-vrouw van kinderverkrachter en -moordenaar Marc Dutroux, heeft van een rechtbank toestemming gekregen om het klooster te verlaten, waar zij sinds haar vervroegde vrijlating woont. Ze was veroordeeld wegens medeplichtigheid aan de misdaden van Dutroux. Haar nieuwe verblijfplaats wordt niet bekend gemaakt, om maatschappelijke onrust te voorkomen.

Twee jaar geleden kwam Martin onder voorwaarden vrij. Zij verhuisde naar het klooster van de Clarissen in Malonne. Vorig jaar werd bekend dat het klooster te groot voor de nonnen is om te onderhouden, waardoor ze gedwongen zijn te verhuizen.