jan
04
2014

Berlijn – 1

Mijn eerste Berlijnse notitie. Vandaag aangekomen in de Duitse hoofdstad. Na een lange reis van ruim zes en een half uur. Iets langer dan gepland, maar ‘op last van de politie’ had de trein die Sergio en mij van Almelo naar Berlijn reed, een half uur vertraging. Gelukkig werd die vertraging ingelopen door het snelle rijden tot een kwartier – maar toch.

Berlijn. Ik logeer aan de Auguststrasse. Oost-Berlijn. Vanavond na aankomst al iets van de stad willen zien, maar omdat het zo donker was, niet heel veel gezien. Wel de Fernsehtur, maar die valt altijd wel op. En een goedkope supermarkt ‘ontdekt’, op aanwijzen van mijn ‘gastouder’, een dame van halverwege de dertig.

Een lange dag achter de rug. Vooral veel reizen. Dus ik duik vanavond maar op tijd naar bed. En morgen is het zondag. Ik heb al wel in de buurt een Evangelische Kirche gevonden, de Sophienkirche aan de Grosse Hamburger Strasse. Ik denk dat ik de komende vier zondagen hier te vinden ben.

jan
03
2014

Klein Orkest – Over de Muur

Oost-Berlijn, unter den Linden:
Er wandelen mensen langs vlaggen en vaandels.
Waar Lenin en Marx nog steeds op een voetstuk staan.

En iedereen werkt, hamers en sikkels,
Terwijl in parade-pas de wacht wordt gewisseld.
40 Jaar socialisme er is in die tijd veel bereikt…

Maar wat is nou die heilstaat,
Als er muren omheen staan?
Als je bang en voorzichtig met je mening moet omgaan?
Ach, wat is nou die heilstaat, zeg mij wat is ie waard,
Wanneer iemand die afwijkt voor gek wordt verklaard?

Ref.
En alleen de vogels vliegen van Oost- naar West-Berlijn.
Worden niet teruggefloten, ook niet neergeschoten.
Over de muur, over het IJzeren Gordijn,
Omdat ze soms in het westen soms ook in het oosten willen zijn.
Omdat ze soms in het westen soms ook in het oosten willen zijn.

West-Berlijn: de Kurfurstendamm!
Er wandelen mensen langs porno en peepshow.
Waar Mercedes en Cola, nog steeds op een voetstuk staan.

En de neonreclames, die glitterend lokken:
Kom dansen! Kom eten! Kom zuipen! Kom gokken!
Dat is nou 40 jaar vrijheid, er is in die tijd veel bereikt…

Maar wat is nou die vrijheid, zonder huis, zonder baan?
Zoveel Turken in Kreutzberg die amper kunnen bestaan.
Goed… je mag demonstreren, maar met je rug tegen de muur
En alleen als je geld hebt, dan is de vrijheid niet duur.

Ref.
En de vogels vliegen van West- naar Oost-Berlijn.
Worden niet teruggefloten, ook niet neergeschoten.
Over de muur, over het IJzeren Gordijn,
Omdat ze soms in het oosten soms ook in het westen willen zijn.
Omdat er brood ligt soms bij de Gedächtniskirche, soms op het Alexanderplein!

 

© Harrie Jekkers, 1984

jan
03
2014

Berlijn

Morgen is het zover, dan stap ik in de trein richting Berlijn. Ik stap op in Leeuwarden, stap over in Zwolle en Almelo, en reis vanaf dit Overijsselse stadje rechtstreeks naar de Duitse hoofdstad. Daar zit ik dan vier weken; zaterdag 1 februari leg ik dezelfde route af, maar dan in omgekeerde richting. En maak je geen illusies, ik laat mijn huis niet onbewoond achter.

Berlijn. Mooie stad. Zes jaar geleden, in januari 2008, ben ik voor het eerst in deze stad geweest. Toen een week, met een groep van de School van de Journalistiek. Een ‘studieweek’. Bij de oriëntatie op deze werkweek, wist ik al vrij gauw dat ik naar Berlijn wilde gaan. Liever dan elke andere stad (zat daar Madrid ook tussen?) dat werd aangeboden.

En waarom Berlijn? Een gevoelsmatige kwestie, waarbij ik me vooral aangetrokken voel tot de absurde geschiedenis van de voormalige gedeelde stad. Mijn interesse bleek niet ongegrond; ik heb die week een schitterende week gehad.

In de voorbereiding op deze week, zagen we als Berlijngroep onder meer de film Das Leben der Anderen, hadden we Duitse les om ons te kunnen redden, en schreven we alvast wat artikelen om ons ook inhoudelijk voor te bereiden.

Conrad Schumann

Eén van die artikelen ging over een documentaire over Conrad Schumann. Deze Oost-Duitse onderofficier sprong over het prikkeldraad, dat in augustus 1961 de stad in tweeën deelde – niet veel later begon de DDR met het bouwen van een fysieke muur om de Oost-Berlijners binnen boord te houden.

Ik schreef ook een recensie over Das Leben der Anderen – maar dat is inmiddels een veelbesproken film.

Een ander artikel was een sfeerverslag van De’Ganew’s, een klezmerband uit Pankow (Berlijnse wijk). Het optreden beviel me wel, vooral de accordeonspeler. Een bijzondere man, die sprekend wat zenuwachtig was, maar met zijn instrument volledig in zijn element was.

In het najaar van 2010 ben ik er opnieuw geweest, ditmaal twee dagen. Het was de terugweg vanuit Auschwitz, waar ik met een groep ouderen ben geweest. Een bijzondere groep en een dito reis. Wat ik me van die reis onder meer herinner, is de goede sfeer. En de herinneringen die mijn reisgenoten hadden aan Oost- en West-Berlijn.

Waaronder het feit dat bij de grensoversteek Helmstedt-Marienborn sommige kentekens van auto’s werden genoteerd en doorgebeld naar de grensovergang aan het einde van de snelweg: op die manier werd gecontroleerd of een auto wel binnen de gestelde tijdsbepaling de weg over was gegaan, en niet ondertussen materiaal had gesmokkeld.

Nu sta ik aan de vooravond om voor vier weken naar Berlijn te gaan. Ik weet niet wat ik precies kan verwachten. Over vier weken weet ik hoe het is geweest in de grote wereldstad. En in de tussentijd zal ik verantwoording afleggen over mijn werkzaamheden.

Vanaf morgen beginnen mijn ‘Berlijnse Notities’.

jan
02
2014

Tweeling

Je bent een tweeling als je samen een zwangerschap ‘invult’. Doorgaans worden de baby’s dezelfde dag geboren. Maar samen dezelfde geboortedag hoeft niet per sé zo te zijn. Want baby A wordt grofweg tien minuten eerder geboren dan baby B (het verschil in tijd is per geboortetweeling verschillend).

Omdat tussen de daadwerkelijke geboorte van de tweelingbaby’s verschil zit, kan het gebeuren dat baby A op de ene dag wordt geboren, enkele minuten voor middernacht, en dat de andere helft de volgende dag wordt geboren, enkele minuten na middernacht.

In Toronto werd deze week een tweeling geboren, met de eerste voor de ‘datumgrens’ en de andere na de datumgrens: Gabriela werd 31 december 2013 geboren, haar zusje Sophia heeft 1 januari 2014 in haar paspoort. Een tweeling, met een geboortedatum in een ander jaar.

Leuk, omdat zoiets niet heel vaak voorkomt. Omdat een tweeling sowieso minder vaak voorkomt dan een enkele zwangerschap. En de verschillende geboortedagen van een tweeling komt nog minder vaak voor. En zeker zo’n dubbele geboortedag rond de jaarwisseling.

Van harte.

jan
01
2014

Nieuwjaarsdag

Dat het jaar 2014 nu daadwerkelijk is begonnen, hoef ik natuurlijk niet uit te leggen. Of over te bloggen. Dat doe ik dan ook niet. Zo’n Nieuwjaarsdag heeft genoeg aan zijn eigen: skischansspringen, keizerin Sissi, de laatste oliebollen, nog nieuwjaarswensen. Het bekende ritueel van de eerste dag van het jaar.

Ik ben de dag begonnen met Daniël Lohues. Tiktak, doar giet de tied. Voor je er erg in hebt, is ook 2014 weer ten einde. En denken we met een melancholisch gevoel terug aan de dagen, die nu nog voor ons liggen.

Of ik nog plannen heb voor dit nieuwe kalenderjaar? Plannen genoeg. Maar laat ik die niet noteren. Straks raak ik nog teleurgesteld. Of moet ik en public mijn koers wijzigen, terwijl de rest alle kaarten op de uitgestippelde route had gezet.

Vanaf deze kant een gezegend 2014 gewenst.

dec
31
2013

2013 in lemma’s: Het jaar van…

Nog even en dan is het kalenderjaar 2013 voorbij. In een aantal trefwoorden zal ik het jaar proberen te vatten. Waarbij ik gelijk opteken dat mijn jaaroverzicht verre van compleet is.

 

Het jaar van…

 

Bob Dylan

In augustus verscheen Another Self Portait, deel tien van Dylans fameuze Bootleg Series. Deze verzamelaar geeft een nieuwe kijk op Dylans periode van grofweg Self Portrait en New Morning. Een prima album, al was het maar omdat de Dylan-fans weer juweeltjes te horen kregen die decennialang in Columbia’s kluizen lagen.

Verder trad Dylan dit jaar weer twee keer op in de Heineken Music Hall. Zijn Europese tournee kenmerkte zich door een vaste setlist per speelavond – uitzonderingen tijdens de toer bevestigen de regel.

 

Broeder Dieleman

Voor Tonnie Dieleman uit Axel (Zeeland) was het afgelopen jaar zijn grote doorbraak. Erg groot is het nog niet, maar de weg naar het grote publiek is geopend. Ik kwam Broeder Dieleman in februari op het spoor na een interview in het Nederlands Dagblad. Een maand later zag ik hem optreden in Amersfoort, waarna ik hem ben blijven volgen. ‘Diel’ groeide op in de gereformeerde kerk (vrijgemaakt) in Zeeland, maar liet zich tien jaar geleden uitschrijven uit de kerk. Sindsdien noemt hij zichzelf geen christen meer. Maar het geloof heeft hij nog niet helemaal losgelaten, want dat klinkt nog steeds overtuigend door in zijn teksten.

 

Het Koninklijk Huis

Daags voor haar 75e verjaardag, kondigde koningin Beatrix haar abdicatie aan. Op Koninginnedag zou ze afstand doen van de troon, en zou kroonprins Willem-Alexander haar opvolgen. Aldus geschiedde. Sinds het voorjaar hebben we dus een koning!

De troonswisseling kende de schaduw van de afwezigheid van prins Friso. Die lag in die dagen in coma. In de zomer die volgde verhuisde de prins van Londen naar Paleis Huis ten Bosch, dichterbij zijn moeder en familie. Op 12 augustus was zijn lijden voorbij; de prins stierf een natuurlijke dood.

Vier dagen na zijn overlijden, werd prins Friso begraven op de begraafplaats  Nederlands Hervormde Begraafplaats Hoge Vuurseweg in Lage Vuursche. De kerkenraad van de bijbehorende Stulpkerk liet weten dat zij baden voor de koninklijke familie, en plaatste op de website een hoopvolle boodschap.

“Door het Evangelie en door het geloof is er perspectief over dood en graf heen, tot in het eeuwige leven. Jezus zegt: ‘Ik ben de Opstanding en het Leven, wie in Mij gelooft, zal leven, ook al was hij gestorven’, Johannes 11:25. (…)

We ervaren dat mensenwoorden tekort schieten. In het Woord van God is kracht en troost die onze woorden overstijgt. We hopen van harte dat de familie Zijn nabijheid zal ervaren en wij wensen hen veel sterkte toe in deze moeilijke weg.”

Ook op de deur van de begraafplaats zijn de woorden van Leven te lezen.

Dat prins Friso plotseling overleed, werd duidelijk toen zijn neef Jaime de Bourbon de Parma diezelfde ochtend bekend maakte te trouwen. Niet echt een bericht om mee te delen als in de familie een sterfgeval is. Diezelfde week waren koning Willem-Alexander en koningin Maxima in het buitenland.

Dominee Carel ter Linden leidde de uitvaartdienst, in samenwerking met onder andere dichter-theoloog Huub Oosterhuis.

 

Orlando Bottenbley

De dominee van baptistengemeente De Bethel in Drachten, Orlando Bottenbley, kwam in het nieuws nadat hij een lintje had gekregen. Hij is sinds 13 oktober Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Veel Friezen waren het hier niet mee eens. Hoe kun je iemand een lintje geven die tegen homoseksualiteit en ongehuwd samenwonen is? Dat Bottenbley het lintje kreeg vanwege zijn werk in het maatschappelijk veld – onder meer via de GGZ In de Bres – wordt door de criticasters achterwege gelaten.

 

Werk

Tussen januari en december van dit jaar heb ik verschillende werkprojecten gevolgd. Het begon met een aantal weken in de plantsoenendienst van de gemeente Leeuwarden. Daarna volgden en overlapten elkaar de projecten #WijDoenHetZelf, de Pre-start en de stage bij Friesland Post. In januari volg ik een werkstage bij GEB Berlin. Vanaf februari zou het kunnen dat ik als zelfstandig ondernemer aan de slag ga.

Maar zeker is dat bij lange na nog niet.

 

Culturele Hoofdstad 2018

Leeuwarden werd in september definitief de Nederlandse inzending voor Culturele Hoofdstad 2018. Deze Europese titel duurt een jaar, en wordt gedeeld met het Maltese Valleta. Nu al is de Friese hoofdstad volop cultureel actief. Een mooie happening, dat zijn uitstraling heeft op heel de provincie.

 

De storm, de brand

Eind oktober werd Nederland getroffen door een orkaanachtige storm, die het land plat legde. Ook Leeuwarden zuchtte onder de briesende wind. Diezelfde maand woedde een brand in een pand op de Kelders in Leeuwarden. De 24–jarige Idsart Otte, die in dat pand woonde, kwam om het leven. De brandweermannen hadden met gevaar voor eigen leven geprobeerd de student te redden; het mislukte op een armlengte…

 

Bewegen

Tijdens het project #WijDoenHetZelf kwam ik Victor Plomp tegen, beweeg-ondernemer. Met hem volg ik een traject om gezonder te leven en meer te bewegen. Een mooi project, dat mijn hele leven verder zal duren.

 

Afscheid

Na bijna tien jaar nam ik in de zomer van dit jaar afscheid van TijdVoorActie. Binnen deze organisatie heb ik veel gezien en meegemaakt. Begonnen als TvA-teamlid in Heerenveen, vervolgens teamleider, Mediateamlid, secretaris van het bestuur en uiteindelijk interim-voorzitter geweest. Een leerzame periode, voor mezelf. Waar ik me bijvoorbeeld heb ontwikkeld als bestuurder. Het is mooi om te zien dat TijdVoorActie op een positieve manier bezig blijft.

 

Wat zie je, mensenkind?

In juni verscheen mijn derde boek, ‘Wat zie je, mensenkind?’ Dit is een verhalenbundel met verhalen die ik schreef tijdens het project #WijDoenHetZelf.

 

Lou Reed

Dit jaar overleed gitarist/zanger Lou Reed, 71 jaar. Een leeftijdsgenoot van Bob Dylan. Overleden aan kanker.

 

Willem Jan Otten

De schrijver Willem Jan Otten heeft dit jaar de P.C. Hooftprijs ontvangen. Gefeliciteerd.

 

Magazine 316

In mei verscheen het eerste nummer van Magazine 316, het tijdschrift dat hoort bij Festival316 in Ureterp. Ik heb hieraan meegewerkt als redacteur.

 

Classic Rock Mag

Sinds februari ben ik blogger bij Classic Rock Mag. Een leuk bijbaantje, waarbij ik met regelmaat schrijf over classic rockers, met als ‘specialisme’ Bob Dylan.

 

Taizé

In maart van dit jaar was het eindelijk zover: het Taizé-weekend in Leeuwarden. Sinds ik in de voormalige Hofstad woonde, oriënteerde ik mij op religieus gebied en meldde me bij de initiatiefgroep voor het Taizé-weekend. Met genoegen denk ik terug aan deze drie dagen, waarbij ‘nieuwe solidariteit’ op het programma stond. En voor mij nieuwe liederen – de een nog mooier dan de ander.

 

Verkiezingen

Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in Leeuwarden van afgelopen november, stond ik op de lijst van de ChristenUnie, plaats 16. Een onverkiesbare plek, maar mijn naam is nu wel publiek verbonden aan deze politieke partij.

 

Ernst Jansz

Begin dit jaar nam Ernst Jansz definitief afscheid met Doe Maar. Eind dit jaar maakte zijn nevenactiviteit CCC Inc. bekend een sabbatical te nemen. Solo gaf Jansz in november een eenmalig optreden in Austerlitz, waarbij hij de heruitgave van Gideons Droom presenteerde, plus integraal de bijbehorende cd speelde. Met een gelegenheidsband. Veel mooier kon de avond niet.

 

De paus

Paus Benedictus XVI kondigde in februari zijn aftreden aan. Sinds 28 februari vanaf 20 uur leeft hij in een teruggetrokken bestaan als emeritus paus. Twee weken later werd hij opgevolgd door de Argentijnse jezuïet Jorge Mario Bergoglio, paus Franciscus I.

dec
30
2013

Boek: André Brink – ‘n Ogenblik in de wind

Dodenherdenking 2013. Ik ben deze editie bij het Joods Monument in Leeuwarden. Dit schoolplein naast de Joodsche School (1886 – 1943) heeft een grote mezoeza en flarden administratie van de Joodsche Raad. Pal naast dit monument is de Grote of Jacobijnerkerk.

Terwijl ik daar denk aan het lijden dat de Joodse gemeenschap heeft doorstaan – van de 655 Joden in het vooroorlogse Leeuwarden keerden er na de oorlog 105 terug…  –  luidt de kerk de klokken. Prompt denk ik aan een tekst van Ernst Jansz, dat ik voor mijn Dodenherdenking-verslag wil gebruiken.

Om het citaat correct over te nemen, zoek ik de tekst op de site van Jansz. Het lied waar mijn citaat uit komt, is Een Ogenblik In De Wind. In de verantwoording die de zanger onder de tekst heeft geplaatst, lees ik dat Jansz de titel heeft ‘geleend’ van het gelijknamige boek van André Brink.

Het boek ’n Ogenblik In De Wind is een reconstructie van een Zuid-Afrikaans drama. Elisabeth Louw is de dochter van een hoge ambtenaar van de Oostindische Compagnie. Zij wil weg uit het leven dat zij en haar familie leidt; om dat voor elkaar te krijgen, trouwt Elisabeth met de Zweedse ontdekkingsreiziger Erik Alexis Larsson.

Met z’n tweeën gaat het pasgetrouwde stel de oerwouden van Zuid-Afrika binnen. In gezelschap van ‘tweeëndertig ossen, vier paarden, acht honden, vijftien kippen en zes Hottentotten’. En een ‘gids’, die de weg echter niet kent en zelfmoord pleegt. Larsson besluit vervolgens om op eigen houtje de bossen te ontdekken – maar ook hij sterft, en de Hottentotten verdwijnen. De jonge weduwe moet zien te overleven.

Elisabeth overleeft. Dankzij de zwarte Adam, die haar bijstaat in de wildernis. Het boek vertelt hoe de blanke Elisabeth en de zwarte Adam elkaar in het begin totaal niet liggen, maar elkaar nodig hebben om te overleven. Langzaam, heel langzaam, ontstaat er een grote liefde tussen de twee mensen, die volgens de heersende opvattingen van die tijd niet elkaars geliefden kunnen zijn.

In dit boek wordt veel geleden. Een vrouw die als volwaardig mens wil worden beschouwd. Een strijd tegen de toenmalige verhoudingen van de blanke wereld. Een strijd van de zwarte tegen de blanke. De liefde die zich niets van onderlinge verhoudingen aantrekt. Een huwelijk om de spanningen van het thuisgezin te ontwijken, op zoek naar avontuur. Doorzettingsvermogen, een fysieke uitputtende reis, een nog te voeren reis van het mentale reizen.

Hoop, door het lijden – een ogenblik in de wind – in.

Ernst Jansz vertelde na afloop van het optreden Gideons Droom, dat hij zich identificeerde met Adam, de zwarte hoofdpersoon van dit boek. Mede door het lezen van ’n Ogenblik In De Wind heb ik iets van Jansz gezien. Niet direct, maar zoals de zon schijnt via de maan in de nacht, zo weerkaatst Jansz voor mij in dit boek.

'n Ogenblik in de wind 'n Ogenblik in de wind - gesigneerd

dec
29
2013

J.J. Slauerhoff

In zijn post-Doe Maar-leven ontwikkelde bassist/zanger Henny Vrienten zich tot een poëzieliefhebber. Hij stelde onder meer een bloemlezing samen met gedichten van De Tachtigers. En hij stelde een bloemlezing samen met gedichten van de scheepsarts Jan Jacob Slauerhoff.

Toen ik voor het eerst in Leeuwarden de Fryske Fespertsjinst bezocht, in de Waalse Kerk, citeerde de voorganger van dienst uit Slauerhoffs poëzie. Slechts in mijn gedichten kan ik wonen. De dominee preekte over het leven dat we op aarde hebben: dat we ons niet thuis voelen, zwervend door de woestijn.

Jan Jacob Slauerhoff werd geboren in Leeuwarden, en groeide op aan de Voorstreek van de voormalige Hofstad. Daar, in dat huis, was een interieurswinkel gevestigd. Met de bijpassende naam Slauerhoff.

Deze zaak is over de kop gegaan. Maar zoals het gaat in onze economie zal ook deze winkel wel weer een vage doorstart maken.

Slauerhoff, Leeuwarden, Vrienten. Het is allemaal weer mooi met elkaar verweven.

000_0003

dec
28
2013

Neerlands Hoop in Bange Dagen

Onlangs kocht ik bij Wobbe, mijn hofleverancier op muziekgebied, een plaat. Een ouderwetse, voor een paar euro. Niet een nieuwerwetse, die je tegenwoordig via Music On Vinyl kunt krijgen. Of een elpeeversie van een cd. Nee, een elpee van vroeger dagen.

Het was een oranje uitvoering. Neerlands Hoop in Bange Dagen – Plankenkoorts. Een album van Freek de Jonge en Bram Vermeulen, die in de jaren zestig en zeventig geëngageerde cabaretiers waren. Wat mij over de streep haalde, was dat op dit album het nummer Opa staat. Ik ken dit lied in de uitvoering van Acda & de Munnik.

Wat me ook over de streep haalde, was dat ik nu een Bram-ding had waarmee ik Vermeulen een beetje kon vangen. Ik heb van hem al een verzamel-cd (Tijdloos), een reguliere cd (Tijd/Vrije Tijd) en een boek (Vriend & Vijand). En nu dus een Neerlands Hoop-relekwie.

Op de achterkant van de hoes zit rechtsboven een klein stickertje. Ik lees drie namen en een jaartal: Ewald, Ina, Britt, 04-05-81. Wat het betekent, weet ik vanzelfsprekend niet. Maar ik vermoed dat dit een jong gezin is, Ewald en Ina met hun dochter Britt. Misschien kochten zij de plaat op 4 mei 1981. Of kregen zij deze cadeau toen Britt 4 mei 1981 werd geboren.

De binnenhoes, waar de zwarte schijf in zit, heeft op de achterkant een stempel. Een deel van de stempel is afwezig, vermoedelijk door een papiertje dat tussen de stempel en de hoes zat. Ik herken het woord ‘anneke’ (deel van een langere naam), een onleesbare straatnaam (met ‘weg’ te herkennen, evenals het huisnummer 13), en de postcode en een telefoonnummer.

Eerst maar zoeken op het telefoonnummer. Dat levert niets op, behalve wat Scandinavische vermeldingen op Google. Dan maar via de postcode. Dat levert wel geschikte gegevens op. Waaronder informatie via het kadaster, wat me leert dat het pand in een redelijk normale wijk staat.

Google leert me ook dat in dit pand een modezaak is geopend, Witteveen. Voor al uw kleding. Maar of Witteveen ook een link heeft met ‘anneke’, haal ik hier niet uit.

Op de achterkant van de binnenhoes staat een tekst, met hand geschreven. Het is te mooi om achterwege te laten.

‘Omdat ik tegenwoordig zo weinig langskom, lijkt het net of ik plankenkoorts heb. In dit geval is dit zeker niet zo. Iemand in Utrecht kwam er voor een kopie mee aanzetten. Binnenkort Freek weer in de stad….. dus nog even genieten van het oude werk alvorens in jullie linnenkast te verdwijnen met de gedachte aan Carré-plaatsen…

Voor Ewald, Ina en Britt van Han. 4-5-81.’

De grote vraag is natuurlijk hoe Plankenkoorts via de linnenkast van het Utrechtse gezin in Leeuwarden is gekomen. En hoe de relatie was tussen Han en Ewald, Ina en Britt. Misschien is het geen toeval dat dit kort handgeschreven berichtje gevonden is in een elpee van Bram en Freek. Niet vanwege de Plankenkoorts. Wel vanwege de groepsnaam.

Neerlands Hoop in Bange Dagen.

dec
27
2013

Geestelijk narcisme

Hans Riphagen is docent aan het baptistenseminarium in Barneveld. Ik kende Riphagen niet – totdat ik vandaag in het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad een bespreking zag van zijn Opwekking-analyse. Deze analyse staat in het jongste nummer van het evangelische magazine Soteria.

En het is een snoeiharde analyse! Voor zijn artikel onderzocht Riphagen de vijftig meest gezongen aanbiddingsliederen in de Verenigde Staten in 2012, aan de hand van de lijst die Christian Copyright Licensing International (CCLI) jaarlijks publiceert. Veel van deze liederen zijn ook in Nederland bekend, omdat ze in vertaling in de bundel Opwekking zijn opgenomen.

In de lijst zitten dominerende componisten als Chris Tomlin (Our God), Matt Redman (Tienduizend redenen) en Tim Hughes (Here I am to worship). Ook deze artiesten kende ik niet, maar ik neem ter kennisgeving aan dat dit toonaangevende tekstschrijvers zijn.

Het RD schrijft: ‘Als het gaat om de verhouding God-mens, stelt Riphagen dat de meeste aanbiddingsliederen zijn gericht tót God. Juist in een aantal van deze liederen ligt echter een sterke nadruk op reflectie en ervaring. „Hier is terecht veel kritiek op, want de reflectie kan het karakter krijgen van geestelijk narcisme, dat samen met het hoge ervaringsgehalte maakt dat God niet meer is dan een projectie van onze eigen onvervulde verlangens.”’

Muziekredacteur en theoloog Rien van den Berg in het ND: ‘’Het is moeilijk om Jezus nog als mens te herkennen’, schrijft Riphagen. ‘De mens Jezus van Nazareth verdwijnt, en daarmee ook de profetische Jezus, die controversieel, confronterend en storend was. Jezus wordt losgemaakt van de politieke, economische, culturele en religieuze werkelijkheid van de eerste eeuw, en verlies daarmee zijn scherpte.’’

Even verderop in hetzelfde artikel: ‘De liederen creëren een romantisch beeld van Gods reddende liefde, schrijft Riphagen, en zijn nogal eenzijdig in hun beeldgebruik. Metaforen als ‘kroon’, ‘heerschappij’, ‘koninkrijk’ en ‘majesteit’ komen rijkelijk voor, maar Bijbelse metaforen als herder, brood van het leven, wijnstok, dienstknecht of hogepriester zijn vrijwel afwezig.’

De liederen lopen daardoor het risico van ‘geestelijk narcisme’, concludeert de docent liturgiek: ‘Samen met het hoge ervaringsgehalte maakt dit dat God niet meer is dan een projectie van onze eigen onvervulde verlangens. God is dan niet meer de Ander, maar zit opgesloten in onze eigen ervaring.’

Dat betekent dat de evangelische- en Pinksterkerken huiswerk meekrijgen van ‘hun’ hoogleraar. Zij moeten zich de vraag stellen wie ‘our God’ is en of de aanbidding in de gangbare liederen  Hem wel recht doet.

Een mooie opdracht voor die kerken. Maar het zou te makkelijk zijn om het daar bij te laten. Ik zou dezelfde vraag willen stellen aan de ‘reguliere’ protestantse kerken. Aan de progressieve Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), de vooruitstrevende Christelijk-Gereformeerde Kerken, de snel ontwikkelende Nederlands Gereformeerde Kerken; maar ook aan het Evangelisch Werkverband binnen de Protestantse Kerk in Nederland.

Aanbidden we niet teveel onszelf in de Opwekkingsliederen? En stellen we onszelf niet teveel voorop in de ‘evangelicals’, breder dan het evangelische liedboek – ook in liedjes van onder andere Kees Kraaijenoord en Matthijn Buwalda?

Het is een open vraag, maar voor mij ligt de analyse van Riphagen dicht aan mijn hart.