mei
04
2014

Dodenherdenking: Het kind is er niet meer

Wat is een betere plek om de Dodenherdenking te gedenken dan bij het plaatselijke Joods Monument? Ik ga niet naar de officiële herdenking van mijn stad, in de Prinsentuin. Nee, deze avond ben ik bij het Joods Monument.

Het is een bijzondere plek, waar dit monument staat. De mezoeza staat op het schoolplein van de voormalige Joodsche School, 1886-1943. Deze voormalige school staat aan de A.S. Levissonstraat, vernoemd naar de opperrabbijn van Friesland – de hoogste regionale leider tussen 1935 en 1945. Hij overleefde de Holocaust niet.

In de muur is een plaquette aangebracht. Een tekst uit Genesis 37. ‘Het kind is er niet meer’, vermeldt de tekst. Een uitroep van vader Jakob, nadat hij hoort dat zijn lievelingszoon Jozef door wilde dieren is omgebracht.

Grenzend aan het schoolplein ligt het Jacobijnerkerkhof met de Grote of Jacobijnerkerk. Ironisch, bijna. De relatie tussen de Joden en de Katholieke Kerk was niet optimaal. Tussen de kerk en het Jacobijnerkerkhof ligt een gedicht, onderdeel van de Leeuwarder Poëzieroute. Het is het gedicht Misericordia van Michaël Zeeman.

Misericorda. God van medelijden.

De Joodsche School en het Monument. Het is een onderdeel van de Stille Tocht. Als ik er aan kom, staan er al mensen. Zij wachten op een groep van schoolkinderen. Wanneer deze kinderen van een aantal Amnesty-leiders een witte roos hebben gekregen, gaat de grote groep verder. Op hun stille tocht. De rust is weergekeerd.

Hoeveel kinderen van de School zouden de Holocaust hebben overleefd? Van de 655 Joodse Leeuwarders zijn er nog geen 105 levend teruggekomen. Om hoeveel kinderen zou het gaan? Waar zijn die 550 oud-stadgenoten gebleven? Ze zijn gedeporteerd. Via Westerbork, natuurlijk. Ook de machinale dood heeft een logica, hoe gruwelijk ook.

Maar vanuit Westerbork? Zijn ze naar Bergen-Belsen gegaan? Hebben ze daar Anne Frank ontmoet, toen nog niet wetend wat wij nu van dit meisje weten? Of zijn de Leeuwarders naar Auschwitz gegaan? Hebben ze daar de rookpijpen gezien, de verbrande lichamen geroken? Heeft een aantal Leeuwarder Joodse kinderen in Theresienstadt gezeten? Hebben ze daar meegedaan aan de kinderopera Brundibár?

Ik weet het niet.

Groepjes mensen passeren me, op hun weg naar de Prinsentuin. Ik hoor de torenklokken slaan. Als boven het vlakke land, de torenklokken slaan – in het oosten woedt er brand, alle doden tellen wij – hoe kan ik dan bestaan?

Vlak voor acht uur komen nog andere mensen bij het Monument staan. In totaal zijn we met ons negenen. Vanuit de Grote of Jacobijnerkerk horen we de Taptoe klinken en houden we twee minuten stilte. Een beklemmende stilte, die tot tweemaal toe bruut wordt verstoord. Eerst door twee auto’s, blingbling, met jonge gasten. Zij brommen hun auto’s voor de ingang van de kerk, waarbij de grote auto vrijwel gelijk zijn motor uitzet. De kleine auto blijft met zijn motor draaien, een soort Ivo Opstellen-motor, zo laag. Even later is ook deze motor uit.

Net als beide wagens meedoen met de stilte, komt een scooter aangereden, met een warmhoudbak op de achterkant. Deze jongen trekt zich niets aan van de Dodenherdenking en houdt de motor draaiende. Het stoort me, maar wat kan ik doen?

Na de twee minuten stilte klinkt vanuit de kerk het Wilhelmus. De melodie. Welke tekst wordt gezongen, hoor ik niet. Ik denk aan het zesde couplet. Mijn schild ende betrouwen, zijt Gij, o God, mijn Heer. En ik denk aan ‘De achttien dooden’, die psalm 43 zongen toen zij naar hun fusilleerplek werden gebracht. Dan ga ik op tot Uw altaren, tot U, o bron van zaligheid – dan mag mijn ziel uw heil ervaren, en dankbaar ruisen alle snaren – voor U die al mijn vreugde zijt, en eind’loos mij verblijdt.

Indrukwekkend om je zoiets te beseffen op een dag als vandaag.

mei
03
2014

2 mei

Dat het gisteren 2 mei was, hoeft niet te worden uitgelegd. Het is een datum waar ik wel wat mee heb. Twaalf jaar geleden ging ik voor het eerst naar Bob Dylan. 2 mei 2002. Gisteren werd Fortuyn-moordenaar Volkert van der Graaf vrijgelaten. Hij vermoordde de LPF-politicus in een periode dat ik me politiek bewust werd.

Osama bin Laden werd drie jaar geleden door het elite-korps van het Amerikaanse leger geëxecuteerd. Het was dezelfde dag dat ik naar Oss ging. Met de trein, drie uur heen en drie uur terug. Voor een interview met oud-SP-leider Jan Marijnissen. Ik bewaar goede herinneringen aan dit interview.

2 mei. Mooie datum. Om te onthouden.

mei
02
2014

Leeuwarder kerk naar rechter

LEEUWARDEN – De Pelikoepelwijkkerk in Leeuwarden stapt naar de rechter in een uiterste poging de Pelikaankerk open te houden.

De wijkkerk, die apart wil van de Protestantse Gemeente, kan de Pelikaankerk na zaterdag 10 mei niet meer gebruiken. De algemene kerkenraad sluit die dag de Pelikaan en de Koepelkerk.

Via een kort geding, dat woensdag dient, willen 24 eisers uit de Pelikoepelwijk op de valreep proberen sluiting te voorkomen. Het is voor het eerst dat de rechter is ingeschakeld in het al jaren slepende conflict.

Deze maand bestaat de Protestantse Kerk in Nederland 10 jaar. Volgens het Nederlands Dagblad wil een ruime meerderheid van de PKN-leden samenwerking met andere (gereformeerde) kerken. De ontwikkelingen in Leeuwarden zijn een tegengestelde beweging tegen de landelijke wens.

mei
02
2014

Fortuyn-moordenaar vrijgelaten

LEEUWARDEN – Volkert van der Graaf, de moordenaar van opkomend politicus Pim Fortuyn, komt vrijdag vrij. In 2003 werd de milieuactivist veroordeeld tot 18 jaar cel; van zijn gevangenisstraf heeft Volkert tweederde achter de rug, genoeg om vervroegd vrij te komen.

Het is goed dat de anti-Fortuynist vrijkomt. Dit is hoe onze rechtsstaat werkt: de dader wordt gestraft voor zijn daad, maar na de straf verdient ook deze mens een nieuwe kans om zich te bewijzen in de maatschappij.

Dat aanhangers van de verdwenen Lijst Pim Fortuyn en de familie van de publicist minder enthousiast zijn over Volkert’s vrijlating, is uiteraard te begrijpen. Zij leven al een ruim decennium zonder hun leider of familielid. Met een vrijlating verandert dat gemis niet – maar met gevangen houden evenmin.

Waar Volkert gaat wonen, is niet bekend. Het lijkt vrijwel zeker dat hij niet terugkeert naar zijn woonplaats Harderwijk.

mei
01
2014

PKN’ers willen fusie met andere kerken

BARNEVELD – Een ruime meerderheid van leden van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is voor vergaande samenwerking met andere kerkgenootschappen. Een kwart van de PKN-leden wil fuseren met alle andere kerken, zestig procent pleit voor fuseren met een beperkt aantal denominaties.

Dat blijkt uit een enquête van het Nederlands Dagblad, dat vandaag is gepubliceerd. De PKN is tien jaar geleden ontstaan uit een fusie van gereformeerd-synodalen, hervormden en de Lutherse Kerk. Twee kerkgenootschappen bleven achter: de huidige Hersteld Hervormde Kerk en de Voortgezette Gereformeerde Kerk.

Meer in het Nederlands Dagblad van 1 mei.

apr
30
2014

Kringloop

Sinds enkele weken werk ik bij de Estafette, de gemeentelijke kringloop. De winkel voor mensen met een kleine beurs. Het winkelend publiek is erg wisselend. Dominees komen langs, even sneupen langs de boeken. Maar het is vooral Jan met de Pet die langs komt.

Mensen van de onderkant van de samenleving zijn er ook. Voornamelijk medelanders. Deze bevolkingsgroep is oververtegenwoordigd in de groep kopers, die willen afdingen op prijzen. Maar ook die niets zeggen – ze leggen hun producten op de balie, ervan uitgaande dat jij als kassamedewerker het voor de rest wel oplost.

Het houdt je als medewerker van de kringloop scherp.

apr
29
2014

Bob Dylan

Vanavond treedt Bob Dylan op in Honolulu, Hawaii. Het is de afsluitende avond van een Aziatische tournee. Behalve vanavond en een optreden in Maui, Hawaii, speelden Dylan & band vooral in Japan. Halverwege juni gaat de Amerikaanse grootmeester verder met zijn Never Ending Tour. Maar dan in Europa, beginnend in Cork, Ierland.

Nederland doet hij niet aan.

Volgend jaar misschien. Afgaande op de cyclus van afgelopen jaren, dat de dichter aanhoudt. Eens per twee jaar naar de Lage Landen.

Zo’n tournee houdt de fans druk bezig. Welke nummers speelt hij? En in welke arrangementen? Mede dankzij websites als Bob Dylan in (het) Nederlands, BobLinks.com en Een Ander Zelfportret zijn de speellijsten te zien.

Arrangementen niet. Die zijn via via weer ergens op te snorren.

Ook ik volg de tournee op de voet. Met alle plezier. Laat ik hier niet een analyse geven van Dylan on the road. Andere keer misschien.

Eerst maar de avond van Honolulu afwachten.

apr
28
2014

Personal Branding

Vandaag de voorlaatste bijeenkomst gehad van de Personal Branding-training. Onder de inspirerende leiding van trainer Jeroen Koster. Het cursistenaanbod is net zo breed als het maar kan: van een ongeschoolde veertiger tot een universitaire acteur. Van typische Liwwarders tot nieuwe medelanders. Van mannen tot vrouwen.

Werkeloosheid is niet gebonden aan afkomst, geslacht of opleiding.

Doel van de Personal Branding is om uiteindelijk jezelf te verkopen. Via een elevator pitch. Of elevator yell. Het is maar hoe je het beestje noemt. Je moet weten wat je kunt en wat je wilt, om jezelf aan de man te brengen. Moet je zelf doen, doet niemand voor jou.

We begrijpen elkaar. Als docent en cursist. Als medecursisten onderling. Het kost nog wel eens wat tijd en moeite. Zo vroeg onze trainer tijdens de pauze of we een alter ego hebben. Ik heb er eentje. Maar dat was niet wat Jeroen bedoelde. Eigenlijk wilde hij weten of we een inspirerend voorbeeld hadden.

Ook dat heb ik wel.

De beantwoording van deze vragen ging mij nog makkelijk af.

Maar die vragen gingen dan ook niet zozeer over onszelf. Volgende week draait het wel om onszelf. ’t Zal om onszelve gaan. Het zou zomaar een zin uit een Liedboek voor de Kerken-gezang kunnen zijn.

apr
27
2014

Ter Balkt

Gisteravond besteedde Met Het Oog Op Morgen aandacht aan de dichter H.H. ter Balkt. Maandag verschijnt namelijk een verzamelbundel van Herman Hendrik: Hee hoor mij Ho simultaan op de brandtorens. Ik ken deze dichter uit Usselo niet. En dat terwijl Ter Balkt al 75 jaar is.

Zijn uitgeverij De Bezige Bij meldt:

“H.H. ter Balkt (1938) publiceert poëzie, essays, toneel en proza, aanvankelijk onder de pseudoniemen Habakuk II de Balker en Foel Aos, later onder zijn eigen naam. Zijn grote oeuvre werd meermalen bekroond met de belangrijkste literaire prijzen van Nederland, onder meer de Herman Gorteorijs (1973), de Jan Campertprijs (1988), de Constantijn Huygensprijs (1998) en de P.C. Hooftprijs (2003).

Een van de vele hoogtepunten uit zijn werk zijn de Laaglandse hymnen (drie bundels, gezamenlijk gebundeld in 2003), een veelstemmige verzameling sonnetten waarin Ter Balkt de vaderlandse geschiedenis vanaf de steentijd tot aan het heden bezingt, en waarin de lezer een duik neemt in de wereld van Rembrandt, Van Goyen en Ruysdael, veldslagen, zeereizen en aardappeleters, maar ook oorlogsherinneringen, huiselijke taferelen en doelpunten van Dennis Bergkamp passeren de revue. Met deze beurtelings rauwe en tedere blik op de geschiedenis betoont Ter Balkt zich een meester van de verbeeldingskracht.”

De Koninklijke Bibliotheek schrijft dit over Ter Balkt:

“H.H. ter Balkt staat bekend om zijn dwarsheid, als een ‘boerendichter’, een dichter van aardse, grimmig-humoristische gedichten, die in 2003 de P.C. Hooftprijs ontving. Intussen heeft hij zich ook als chroniqueur aangediend met een imposante reeks sonnetten over historische en alledaagse, vergeten en weggemoffelde gebeurtenissen uit de Nederlandse geschiedenis.”

Waarvan akte. Ik heb er in ieder geval weer een naam der Neerlandse dichters bij.

apr
26
2014

Naald

Vandaag is het de eerste Koningsdag. Burgemeester Fred de Graaf, waarnemer in Amstelveen, leidde de koninklijke familie op het tweede gedeelte van de dag. De Graaf was ook de ceremoniemeester van de troonswisseling, vorig jaar 30 april. Toen als voorzitter van de gecombineerde Eerste en Tweede Kamervergadering.

De Graaf was vijf jaar geleden burgemeester van Apeldoon, tijdens Koninginnedag 2009. Die dag toen Karst Tates met zijn zwarte Suzuki Swift tegen De Naald aan vloog. Een mislukte aanslag op de toenmalige vorstin. Ongetwijfeld heeft De Graaf hier regelmatig aan gedacht, aan zijn opmerkelijke relatie met het koningshuis.

En dat voor een liberaal.