jul
04
2015

Piet Paaltjens

Author // frits_tromp1
Posted in // Modern Times

“Jij bent de nieuwe Piet Paaltjens,” zei het meisje tegen me, toen ik vertelde dat ik stukjes over Liwwadden wilde schrijven. De nieuwe Piet Paaltjens. Ik beschouwde het als een compliment, maar ook als een hoge lat. Ik ben nog lang niet de nieuwe Paaltjens, als ik dat al word.
Piet Paaltjens was het pseudoniem, de ‘artiestennaam’ van François HaverSchmidt. Ondanks zijn exotische voor- en achternaam, werd HaverSchmidt in Leeuwarden geboren op 14 februari 1835, dit jaar dus precies 180 jaar geleden. Zijn vader was een apotheker-wijnhandelaar in ons stadsje, zijn moeder kwam uit een domineesfamilie.
Die oorspronkelijke achternaam van Paaltjens wordt inderdaad met een hoofdletter S in het midden geschreven. De reden hiervoor is dat deze familienaam eigenlijk uit twee namen is gemaakt, de namen Haver en Schmidt. De overgrootvader van François, de opa van zijn vader dus, heette Haver. Zijn zoon, de opa van François, werd opgevoed door een oom die Schmidt als achternaam had – als dank voegde opa Haver de naam Schmidt achter zijn naam, waardoor ‘HaverSchmidt’ ontstond.
Zo’n schrijfwijze, met twee hoofdletters in één woord, noem je een camelcase: net zoals een kameel twee bulten heeft, zo heeft een samengesteld woord of naam twee hoofdletters.
Al toen Paaltjens 16 jaar was, had hij zijn gymnasium-diploma op zak. Zijn ouders vonden hem nog te jong voor een studie, waardoor hij een jaar lang doorbracht met lezen, voordrachten houden en schrijven. Na het tussenjaar vertrok hij naar Leiden om theologie te studeren. Hij wilde net als zijn opa Bekius (vader van zijn moeder) dominee worden.
De studie theologie betekende veel voor de jonge François. Deze periode was voor hem heel vormend. Hij maakte vrienden voor het leven, droeg gedichten voor van zichzelf en van anderen en kwam in de redactie terecht van de studenten-almanak. Omdat zijn gevoelens voor vriendschap en verliefdheid zo meeslepend waren, creëerde François zijn alter-ego Piet Paaltjens, die over deze gevoelens kon schrijven – een dubbelganger.
Tijdens zijn studie werd HaverSchmidt opgeleid tot een ‘moderne dominee’, die kritisch tegen de Bijbel aan keek en het eigen geweten als richtlijn had (en niet meer de Bijbel als Gods openbaring). Na zijn afstuderen in 1859 werd Paaltjens predikant in Foudgum en Raard (bij Dokkum), drie jaar later ging hij naar Den Helder. Anderhalf jaar later verhuisde HaverSchmidt met zijn vrouw naar Schiedam, waar hij dertig jaar stond.
Daar, in zijn laatste standplaats als dominee, kreeg HaverSchmidt last van depressies. Zo was hij in 1870-’71 zeven maanden herstellende van een zware depressie. Toen zijn vrouw in 1891 overleed, kwamen de depressies weer terug. HaverSchmidt verloor die strijd en hing zichzelf in januari 1894 op aan een gordijnkoord van de bedstee – hij was nog geen zestig jaar oud.
Zijn dubbelganger Piet Paaltjes was toen al jaren ‘overleden’. Na zijn studie zegde HaverSchmidt zijn alter ego vaarwel. Toch leeft de dichter en schrijver nog steeds voort, ook (of vooral) in Leeuwarden. Zo heb je François HaverSchmidtwei (bij Crystalic) en het borstbeeld van Piet Paaltjes bij de Vrouwenpoortsbrug. Bij dit borstbeeld ligt ook een gedicht van Paaltjens:

XCVI

Als ik een bidder zie loopen,
Dan slaat mij ’t hart zoo blij.
Dan denk ik, hoe hij ook weldra
Uit bidden zal gaan voor mij.

Of ik de nieuwe Piet Paaltjens ben, weet ik niet. Dat is iets wat na mijn dood misschien wordt gezegd. Bij heb in ieder geval een nieuw stukje over Liwwadden geschreven.

Tags // , , , , ,

Trackback from your site.

Comments (1)

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.