mei
15
2015

Secularisering

Author // frits_tromp1
Posted in // Ds. van Zanten

Vorige week schreef ik over de relatie tussen de opkomst van de beamer en de secularisering onder gemeenteleden. Ik vroeg me af of ik in dat blog misschien te somber was gestemd. En dat is misschien zo, gezien de reacties die dit stuk tekst opriep. Secularisatie is een “ouder” proces dan de beamer (tjah, daar is geen speld tussen te krijgen), dus je kunt niet zomaar concluderen dat de beamer an sich verantwoordelijk is dat kerkgangers de kerk uit gaan. Okee, feitelijk correct, maar je zou dan hier tegen kunnen inbrengen dat de beamer de verwereldlijking onder de ‘kleine luyden’ dan misschien in een stroomversnelling brengt.
Een ander punt dat genoemd werd als voordeel van de beamer, is de opkomst van de vele liedbundels. Wildgroei, werd het genoemd. Die term houd ik bij de indiener zelf; in het kader van ‘Zing de Heere een nieuw lied’ ontkom je niet aan de vele nieuwe en vernieuwde liedbundels. Dat de beamer in een gemak voorziet (gemeenteleden hoeven niet stapels bundels te kerke te nemen), snap ik, zelfs voor doorwrochte kerkgangers kunnen al die bundels een jungle vormen.
Dit zijn onderdelen van de discussie die niet direct inhoudelijk te maken hebben met de discussie zelf. Grote vraag is natuurlijk of er wel een link is tussen beamergebruik en secularisatie. Ik denk nogmaals van wel, hoewel ik gezien de emotionele en rationele reacties misschien te somber was. In dit blog wil ik inhoudelijk reageren op wat ik terug kreeg.
Is de beamer een digitaal liturgiebord? In zekere zin wel, maar ook ter ondersteuning van de preek door middel van aandachtspunten en plaatjes (op zich niks mis mee) en als vervanging van de Bijbel als fysiek boek, het psalmboek en/of Liedboek. Met dat laatste is wel wat mis, namelijk dat je daardoor niets hoeft op te zoeken, niet vertrouwd raakt met de Bijbel en liedbundel en thuis niets opzoekt. Het is de vraag of je thuis wél wat opzoekt met een ‘vast’ liturgiebord, maar dat kan ik niet beoordelen; je ontneemt in ieder geval een reden om iets alsnog op te zoeken, tenzij je als gemeentelid een goed geheugen hebt.
Gemakzucht dus, een dynamisch liturgiebord. Of is het benoemen van mijn zorg hierover een manier om andere, diepere problemen te verdoezelen? Mijn zorg omtrent het beamergebruik is sinds vorige week weliswaar genuanceerder, maar niet weggenomen. Beamergebruik als een aanleiding voor secularisatie (als één van de redenen), dat lijkt me geen punt om gemakkelijk over te doen.
“Wanneer je bezig bent in een dienst met het bestuderen van gezang 75 (als in het genoemde voorbeeld) van de melodie en de componist ben je dan wel bezig met God of om je eigen aardse werken zo goed mogelijk te kunnen begrijpen/zingen?” las ik als reactie. Daarop zeg ik volmondig: “Ja.” Met als belangrijkste argument dat melodie en componist en de compositie an sich dus kunnen meehelpen in deze ‘kunstvorm’ (het religieuze lied): dank aan de Schepper van de creativiteit.
Andere vragen. Wat zorgt ervoor dat mensen intrinsiek gemotiveerd zijn om de bijbel te lezen? En hoe kan je ze helpen daar wat uit te halen? Dat zijn vragen die misschien iets meer kunnen helpen in het vertrouwd raken met Gods Woord – waarmee ik overigens geen kwaad woord wil spreken over de uiterst waardevolle reactie van Matthijs, rechtstreeks op mijn blog!
Mensen intrinsiek gemotiveerd laten worden én zijn om de Bijbel te lezen. Daar gaat het natuurlijk om. Een makkelijke manier is om de Bijbel mee te nemen naar de kerkdiensten. Maar minstens van net zo’n groot belang is om thuis uit de Bijbel te lezen, bij het eten bijvoorbeeld (of bij het opstaan of naar bed gaan). De Bijbel open te doen bij een vereniging, of dat nu een studentenvereniging, een christelijke sportvereniging of een mannen- en vrouwenvereniging is. Met elkaar spreken over de Bijbel, en wat geloof voor jezelf en persoonlijk betekent.
Natuurlijk, als pastor heb je makkelijk praten. De Bijbel bestuderen is je werk. Maar ik maak me geen illusies. Ook de kleine luyden kunnen met elkaar over de Bijbel spreken. En die voorbeelden zijn er genoeg, gelukkig.
Concluderend. Ik was in mijn vorige blog te somber, en ik hoop in dit blog enige nuance te hebben gebracht. Beamergebruik is niet dé aanleiding voor secularisatie, maar wel een belangrijk onderdeel van ‘kerkverlating’. Belangrijk te weten dat op zich beamer- en Bijbel/liedboek-gebruik niets zeggen over het persoonlijk geloof.
Akkoord.

Tags // , , , , ,

Trackback from your site.

Comments (1)

  • Matthijs
    15 mei 2015 at 21:05 |

    Ik begin met de quote: “Beamergebruik is niet dé aanleiding voor secularisatie, maar wel een belangrijk onderdeel van ‘kerkverlating’” Nou, dat is en blijft best wel een stevige uitspraak. Secularisatie is zeker ook geen licht onderwerp, de vraag is of je beamergebruik daar zo wel eenvoudig aan elkaar kunt koppelen.

    Want natuurlijk gaat het niet om de beamer als apparaat zelf. De discussie wel of geen beamer in de kerk is allang achterhaald. Kan een kerk zonder beamer? Ja, wel als het moet, maar is net als iedereen mobiele telefoon heeft, onmisbaar geworden. Ik denk zelf dat de beamer in de kerk zich ook zal ontwikkelingen richting een interactief digitaal bord. Basisscholen werken nu al vaak met digitale schoolborden en onder het motto: “de jeugd heeft de toekomst” zullen de nieuwe methoden ook hun doorslag hebben op kerken.
    Maar dan nu waar het nu om? Om het beamergebruik, nee bijna, want daar zit nog iets achter, daar kom ik zo op. Zo gemakzuchtig als het klinkt om alles te beamen, zo eenvoudig is de uitwerking daarvan niet. En bedoel ik niet het digitaal beschikbaar maken van liederen of het in elkaar draaien van een presentatie voor een kerkdienst. Zoals je aangeeft kan de componist/schrijver etc helpen om het beter te begrijpen, maar vaak zijn deze verbonden aan uitgeverijen en andere organisaties. Alles vrij te beamen mag dus niet en er dienen verschillende licenties aangeschaft te worden en er zijn ook diverse voorschriften. Voor de nieuwe Bijbelvertaling geldt dat bijv. in een kerkdienst tot max. 50 verzen op de beamer mogen, mits het aantal woorden niet meer dan 50% is van een Bijbelboek en/of 50% van een tekst is waarin ze worden geciteerd. Tot zover dit kleine uitstapje, nu naar de kern:
    “Mensen intrinsiek gemotiveerd laten worden én zijn om de Bijbel te lezen. Daar gaat het natuurlijk om.” Dat zijn we helemaal met elkaar eens. De grote vraag is: hoe kun je dat realiseren? En dat dan ook in een kerkdienst?
    Nu is de oplossing erg eenvoudig om dan maar te zeggen we zetten geen Bijbel teksten en liederen meer op de beamer en iedereen moet zijn boekjes maar meenemen, maar dat is wel erg kort door de bocht. Bovendien schuif je dan de verantwoording maar af op de kerkbezoeker. Kerkenraden en dominees/pastors zouden meer bij zichzelf te rade kunnen gaan hoe ze actief lezen in de Bijbel kunnen stimuleren in een dienst/preek of daarbuiten om d.m.v. studiemateriaal. Nu gebeurd dat laatste weleens in de vorm van een briefje, maar meestal is dat een samenvatting van de preek en dat bedoel ik hier niet. Op een kerkdienst kun je driehoek vorm-functie-inhoud plakken. Helaas kijkt men teveel naar een van de drie i.p.v. het hele driehoek samenspel. Want door maar naar een te kijken blijf je steeds oude wijn in nieuwe zakken stoppen en dit vervolgens aan de man te brengen als nieuw en verfrissend, wat het dus niet is. Als je de driehoek in orde hebt dan is het beamergebruik een ondergeschikte en zal het meer cohesie hebben met een dienst zelf. Ik ben zeer benieuwd of ds. Van Zanten met nieuwe en verfrissende wijn (ideeën) kan komen.

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.