sep
14
2021

Sparjebird

Author // frits_tromp1
Posted in // Ds. van Zanten

“Uit de bundel van de Nederlandsche Arbeidsdienst (NAD) zingen wij nu: Het leger van den arbeid.” Met accordeon-, gitaar- en vioolmuziek van RemoliNo klonk het donderdagavond mooi melodisch in het openluchttheater Sparjebird in Hemrik.
Tachtig en een half jaar geleden zongen werklustige jongeren, met de schop in de hand, daar zonder muziek de teksten in een straf militair tempo. ‘Eenheid door arbeid’ moest bijvoorbeeld al zingend hen aanvuren veel werk te verzetten, voor de Duitse bezetter. Samenzang in plaats van stilte.
Hoe snel een situatie ook in een stille bosrijke omgeving kan veranderen, bracht Wilma Couperus van de Projectgroep Werkkampen Hemrik voor het voetlicht. Ze refereerde aan de speech voor de radio van Pieter Sjoerds Gerbrandy die als minister-president in ballingschap vanuit London het volk toesprak. Dankzij een ogenschijnlijk kleine verspreking maakte hij het verschil. In plaats van “de troepen naderen de grens” galmde hij door de ether dat “de troepen de grens hebben overschreden”. Wilma Couperus: “In vrijwel één dag en soms in meerdere dagen liepen de werkkampen leeg. De Duitsers raakten direct in paniek.”

Geur fout
Fryslân telde in de periode van de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) vanaf juni 1941 tot september 1944 acht werkkampen waarvan er twee in Hemrik waren ingericht. De landelijke teller stond op zestig. Het eerste werkkamp in Sparjebird kreeg de erenaam Christiaan de Wet (1854-1923): een generaal in de Tweede Boerenoorlog. Het tweede in Hemrik werd vernoemd naar Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723): een veelzijdig pionierend wetenschapper met dankzij een zelfgemaakte microscoop een scherp oog voor detail. Deze verhalen duiken nu op in een helder perspectief.
Voor de jeugd van toen gold er een andere wetenschap. “De mannen gingen ’s ochtends al zingend naar hun werkobject, want zo heette dat. Het werkkamp was niet fout, maar er hing wel een geur van fout omheen. Zo zaten er veel NSB’ers in de leiding.” Gewerkt werd er voor de heidemaatschappij met het ontginnen van heidevelden, voor boeren of op het kampterrein in de zuivelsector.

Augmented
Met het laten herleven van de historie in woord en beeld is de missie van de projectgroep geslaagd. De organisatie heeft, aldus Wilma Couperus, bewust gekozen voor een fysieke en een digitale vertaalslag. Zo kan iedereen de sfeer van weleer in Sparjebird beleven, maar zich ook thuis digitaal verdiepen in de achtergrond of mogelijk binnenkort met een Augmented Reality en zo een route door het bos volgen.
In Opsterland deden de kampen na 14 april 1945 (de bevrijdingsdag in de gemeente) en tot augustus 1947 dienst als interneringskampen voor kinderen van NSB-ers, leden van de Nationale Jeugdstorm en andere justitiële delinquenten van 17 tot pakweg 21 jaar.

Rijke historie
Burgemeester Ellen van Selm, die in een bijrol het Openluchttheater al elfmaal door de ogen van Sneeuwwitje heeft beleefd, memoreerde in z’n algemeenheid aan de rijke historie van Opsterland. “Alle dorpen herbergen deze verhalen, soms moeilijke.” Bij de fysieke herinneringen aan de Werkkampen Hemrik is het naar haar zeggen niet de bedoeling wonden open te rijten. Het herinneren van de historie op ook lokaal niveau zei ze belangrijker te vinden dan het confronteren met het verleden.
Na de korte toespraken, een gedicht Een stille getuige van Senda de Groot, muziek en documentaire vertellingen van Hiddo Huitema volgens tekst-scripts van Theo Smedes onthulde de eerste burger van Opsterland de informatiezuil bij Blokhut. De letterlijk voorliggende herinnerings-plaquette, met een schop als symbool en een aansprekende liedtekst, veegde Hiddo voor de ogen van het publiek met een bezem schoon. Zo is de historie weer in beeld.

Brede steun
De plannen van de Projectgroep Werkkampen Hemrik zijn mogelijk gemaakt door Stichting Grafkelder en begraafplaats der Familie Van der Sluis, Stichting Friesland ’40-’45, stichting Van Teyens Fundatie, Friesche Stichting P.W. Janssen’s, Mondriaan Fonds, Prins Bernhard Cultuurfonds, gemeente Opsterland en provincie Fryslân. Voor meer informatie: www.werkkampenhemrik.nl

Bron: Leeuwarder Courant

Tags // , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Trackback from your site.

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.