Kerk popmuziek kan omarmen

In menige kerk krijgt popmuziek een plek in de vieringen. Muziek van U2 of Bob Dylan, maar ook van andere artiesten tijdens de populaire Top 2000-diensten. Nu is er een boek over dat fenomeen: Van Elvis-viering tot U2-dienst.
Popdominees Jan Andries de Boer, Piet van Die en Fred Omvlee werken al jarenlang met popmuziek in de kerk. Jan Andries de Boer organiseert rockdiensten rond U2 en Bløf, Piet van Die rond Johnny Cash en Fred Omvlee rond Elvis Presley en de Top 2000.
In het boek Van Elvis-viering tot U2-dienst gaan de auteurs dieper in op de religieuze inhoud van popmuziek en de waarde daarvan voor de kerk. Het boek, dat afgelopen zondag in Paradiso in Amsterdam gepresenteerd werd, bevat veel verdieping over de genoemde artiesten, maar ook over vele andere thema’s.
Eerst maar de kritische noot: het is wat jammer dat het boek zonder enige inleiding op het thema begint. Daarmee wordt verondersteld dat de lezer al de nodige voorinformatie heeft. En dat is misschien toch niet altijd het geval bij iedereen. Niet iedereen weet van het bestaan van Elvis- en U2-diensten.
Maar wie vervolgens begint te lezen, wordt al snel meegezogen in het enthousiasme rond ‘popmuziek en kerk’. Fred Omvlee vertelt in het boek hoe het ooit allemaal begon bij ‘zijn’ Top 2000-diensten, waar hij de geestelijk vader van is. “Op een gegeven moment was ik bij het Top 2000-journaal in studio Beeld en Geluid om te vertellen over Elvis en toen voelde ik hoe die sfeer daar was in dat gezellige Top 2000-café. Toen dacht ik: wauw, ja, dat voel ik ook, die popmuziek van vroeger, die verbindt. Mensen halen herinneringen op, herkennen elkaar en toen dacht ik: hé, is het niet leuk om een Top 2000-kerkdienst te beginnen?”
De rest is geschiedenis. In december 2018 waren er liefst 120 Top 2000-kerkdiensten in het hele land. De groei is er nog niet uit. ‘En de grap van de Top 2000-kerkdienst is natuurlijk dat je daar alle popmuziek in kunt gebruiken waardoor mensen geïnspireerd raken. Dus van Leonard Cohen tot Abba, U2 en Claudia de Breij’, schrijft Omvlee.

Boren naar water
Er zijn kringen in kerkelijk Nederland waar het ‘vloeken in de kerk’ is als je het hebt over popmuziek in een godsdienstige setting. De Australische theologen Michael Frost en Alan Hirsch schreven ooit over ‘de kerk van de nieuwe tijd’. Die wordt door hen vergeleken met de manier waarop boeren in Australië met hun uitstrekte vlaktes omgaan: ze bouwen geen hek, maar boren ergens in het landschap een gat in de grond waardoor er water opwelt.
Volgens Piet van Die is het een nieuwe wijze van kerk-zijn, waarvan hij denkt dat die bij een theologie van de popmuziek past. “Popdiensten zijn als bronnen waar een uiteenlopend publiek op afkomt: gelovig, half-gelovig, ongelovig, kerkelijk en niet-kerkelijk. Ik ken, afgezien van doop-, trouw- en rouwdiensten, geen kerkdiensten waar zoveel mensen komen die nooit of niet meer een kerk van binnen zien,” zo weet Van Die uit ervaring. “Het is een vorm van kerk-zijn over grenzen heen.”

Popmuziek in de kerk
Hij bepleit dat popmuziek ‘veel meer omvat dat rijmelarij op gemakkelijke deuntjes’. Het is volgens Van Die veelzeggend dat popmuziek nu ook zijn plek heeft verworven op conservatoria. Popmuziek wordt steeds meer gezien als een nieuwe kunstvorm. En het paasevent The Passion laat zien dat ‘zelfs songs zonder een expliciet religieuze betekenis een spiritueel potentieel hebben dat binnen een dramatisch-liturgische setting vrijkomt en de zeggingskracht van het evangelie ondersteunt.’
Het boek laat talloze voorbeelden zien van artiesten voor wie de popmuziek een directe link met het eigen christelijk geloof had, zoals Aretha Frankin, Al Green, maar ook Lauryn Hill – en natuurlijk Elvis. En hoe er in de VS al veel langer over wordt nagedacht dat popmuziek en geloof elkaar niet bijten.
De drie auteurs vertellen allemaal uitgebreid over de geweldige roadtrip die het gebruiken van de muziek van U2, Johnny Cash en Elvis tot gevolg had. Jan Andries de Boer heeft nu al met vijf verschillende U2-diensten getoerd. “Op een bepaalde manier ben ik in de loop van de tijd steeds vrijer omgegaan met de vorm. Nog steeds gebruik ik de standaard protestantse eredienst als geraamte. Zonder die structuur zou ik niet weten wat ik moest beginnen. Inmiddels houd ik echter geen preek meer. In plaats daarvan neem ik nu de vrijheid om tussendoor wanneer ik dat wil mijn zegje te doen.”
Voor wie nog nooit een Top 2000-dienst heeft georganiseerd, biedt het boek een heel spoorboekje, compleet met consistoriegebed, ideeën voor gebeden (met het aansteken van kaarsjes), collectedoelen en de Ierse reiszegen.

Elvis-viering
Het slothoofdstuk laat zien dat het niet bij de favorieten van de auteurs hoeft te blijven. Carlos Santana, Nick Cave, Neil Young, maar ook Prince en Nina Hagen maakten allemaal wel nummers die een spirituele lading hebben.
Van Elvis-viering tot U2-dienst laat zien dat het gebruik van popmuziek de hype, het ‘even iets anders doen’ al lang voor bij is. En dat er genoeg argumenten zijn om af en toe ook eens dit repertoire te gebruiken. De vele argumenten vóór bieden genoeg stof tot gesprek om eens Peace in the Valley van Elvis te laten horen.

Bron: Friesch Dagblad